Martin Visser

FNV-voorzitter Agnes Jongerius vindt kabinetsplan voor verhoging pensioenleeftijd 'oneerlijk'

De verhoging van de AOW-leeftijd van 65 naar 67 jaar levert euro 4 mrd op en de arbeidsparticipatie zal stijgen als straks grote tekorten op de arbeidsmarkt ontstaan. En toch bestrijdt FNV-voorzitter Agnes Jongerius dit kabinetsvoornemen te vuur en te zwaard.

Hoe lang houdt u uw conservatieve opstelling nog vol?

'Ik vind het geen conservatieve opvatting. De AOW op 65 jaar is een toetspunt van onze verzorgingsstaat waar we gewoon trots op moeten zijn. Bij de verkiezingen in 2006 vonden alle partijen nog, met uitzondering van D66, dat mensen het zat zijn dat de verzorgingsstaat steeds aangepast wordt. En nu denken ze het even tussendoor te kunnen regelen...'

De FNV is toch niet de bewaker van het democratisch proces?

'Wij zijn óók bewaker van het democratisch proces. Je kunt je werk als vakbondsbestuurder een stuk beter doen in een democratische rechtsstaat dan in een ondemocratische samenleving.'

Dit is ondemocratisch?

'Ik vind dit ondemocratisch. Blijkbaar durven politici dit niet aan kiezers voor te leggen. Ik vind het ook oneerlijk,omdat het verkocht wordt onder de noemer van de crisis. Ik vind dat de zwaarste lasten op de sterkste schouders moeten rusten, maar dit is een maatregel die ongekend hard uitpakt bij lage inkomens en middeninkomens, bij die mensen die eerder begonnen zijn met werken. Het AOW-debat wordt steeds aangezwengeld door professoren, die zich zorgen maken of ze zelf na hun 65e hun secretaresse en werkkamer op de universiteit mogen behouden.'

'Van alle mogelijkheden was voor de AOW-maatregel in de coalitie het minste draagvlak. Men dacht: dit verdeelt het beste de pijn, het is voor iedereen moeilijk te verkopen. Omdat er geen overeenstemming bereikt kon worden over de hypotheekrente of over de aanrechtsubsidie of over een aanpak van de gezondheidszorg.'

Het is logisch dat dit voor alle partijen slikken is. Als je de AOW-leeftijd en de pensioenleeftijd verhoogt, komt de pijn namelijk bij alle inkomensgroepen terecht.

'In de herziening van het coaltieakkoord werd die pensioenleeftijd niet genoemd, het ging alleen over de AOW. Maar het kabinet boekte wel euro 4 mrd besparing in. Toen dacht ik al dat het ook om het aanvullend pensioen ging. Net zoals ze zeiden dat ze er een regeling komt voor zware beroepen, maar dan haal je die besparing niet.'

'Nu ligt er een stuk van minister Donner waaruit blijkt dat het inderdaad ook om aanvullend pensioen gaat en dat er geen regeling komt voor zware beroepen. Tenminste, wat er staat over zware beroepen vind ik een lachertje.'

Daarover kun je onderhandelen.

'Maar het kabinet zegt: onderhandel maar met de werkgevers, wij hebben geen geld. En over het aanvullend pensioen kunt u wel zeggen dat dat de pijn eerlijk verdeelt, maar we hebben redelijk recent het Museumpleinakkoord gesloten met het kabinet-Balkenende 2. We hebben toen afgesproken de vut af te schaffen en de mogelijkheid te scheppen extra te sparen voor aanvullend pensioen. Dat was een prachtige afspraak en dat akkoord staat.'

'Wij gaan in de SER een alternatief voor die twee jaar AOW maken. Maar de suggestie dat ook het aanvullend pensioen aangepast moet worden, is helemaal voor hun rekening, heb ik niks mee te maken, zoek ik ook geen alternatief voor.'

Het verhogen van de AOW-leeftijd is toch een ideale manier om de arbeidsparticipatie te verhogen, de kosten te verminderen, zonder dat de lasten stijgen?

'Je verhoogt de lasten natuurlijk wél. Het is toch raar om te zeggen, je verhoogt de lasten niet als je mensen euro 25.000 ontneemt, want dat is twee jaar AOW. Die professoren kijken daar misschien niet zwaar van op, maar de gemiddelde Nederlander heeft een mbo-opleiding en begint op zijn 17e, 18e te werken, voor hem is dat veel geld.'

'De levensverwachting is gestegen, maar we weten ook dat lager opgeleiden eerder sterven en meer jaren in slechte gezondheid leven. Deze maatregel legt daardoor de rekening voor de vergrijzing neer bij een groep die de lol van de gezondheidswinst en ouder worden relatief veel minder krijgt.'

'De echte paddestoel in de vergrijzingssommen zijn de zorgkosten. Die gaan de komende dertig jaar exploderen. Kijk dan daar naar. Als het gaat om de arbeidsparticipatie is er een heel simpeleoplossing: geef mensen de keuze om langer door te werken.'

Het fraaie aan de AOW-maatregel is dat je die twee vliegen in één klap slaat.

'Het niet-fraaie is dat je niet durft te kijken naar de echte kostenexplosie, namelijk in de gezondheidszorg en bij de hypotheekrenteaftrek. Ik vind het helemaal niet dapper om het zo te doen.'

Een hogere pensioenleeftijd ontziet de gezondheidszorg juist. Gaat u straks op de barricaden voor bezuinigingen op de zorg?

'Ik kan me niet voorstellen dat straks 90% van de bevolking een zorgtoeslag nodig heeft om de rekening van de zorg te betalen. Dan hebben we in de hoofdarchitectuur een fout gemaakt. Eén van de fouten is dat de AWBZ-premie alleen over de eerste twee belastingschijven wordt betaald.'

De zorg en het onderwijs kunnen straks de concurrentie op de arbeidsmarkt toch niet aan.

'Volgens onderzoek zou een op de vier schoolverlaters moeten kiezen voor een baan in de zorg. Dat zijn vooral vrouwenberoepen, dat betekent dat een op de twee jonge meiden zou moeten kiezen voor een baan in de zorg. Ik kan me daar niks bij voorstellen. Dat wordt sowieso een gigantisch probleem.'

U staat alleen, bijna alle partijen zijn voor een hogere AOW-leeftijd.

'Wij hebben de warme steun van SP en PVV. Maar de andere politieke partijen hebben het volgens mij ook nog niet met hun achterban besproken. Ik baal er ongelooflijk van dat de discussie in het najaar gedomineerd zal worden door de AOW in 2040, terwijl we een debat moeten voeren over de instandhouding van werkgelegenheid.'

Maar daar bent u toch medeverantwoordelijk voor?

'Nou, dank je wel. Wij hebben de AOW niet op de agenda gezet, dat is voor rekening van het kabinet.'

U hebt toch ingestemd met een tijdelijke uitweg om naar de achterban nog wat stampij te maken? Het kabinet stoomt gewoon door.

'Dat moet ik nog maar zien. Aan mij zal het niet liggen. Nergens in Europa gaat het zo...'

Veel andere landen hebben de pensioenleeftijd al verhoogd.

'Nergens gaat het debat over de crisisaanpak over de rekening in 2040. Je kunt zeggen: we zijn calvinistisch, "ons bin zuunig"...'

...daar zit het belang van jongeren, dat we nu al bezig zijn met de rekening van straks.

'Maar ik zou het debat over de juiste crisisaanpak niet willen laten gijzelen door de AOW.'

Agnes Jongerius is voorzitter van vakcentrale FNV. Martin Visser is correspondent van deze krant in Brussel.

'Het fraaie van hogere AOW-leeftijd is dat het kosten bespaart én arbeidsparticipatie verhoogt' 'Het niet-fraaie is dat je niet kijkt naar de echte kostenexplosie, namelijk in de gezondheidszorg'

Illustratie: Hein de Kort