Arnick Boons

Begrijpen wat achter ons ligt, is essentieel

In 'Lectori salutem' houdt Ulko Jonker een pleidooi voor het gebruik van de krant - vooral het FD natuurlijk - als bron van inspiratie voor de lessen economie in het voortgezet onderwijs (FD 1 augustus). Hij grijpt daarbij terug naar zijn eigen middelbareschooltijd waarin hij werd ingewijd in de economische wetenschap door het bekende boek van Arnold Heertje, De kern van de economie. Tussen de regels door lijkt Jonker te willen verkondigen dat zijn voorliefde voor economie toch vooral is ontstaan doordat zijn economieleraar met groot enthousiasme en het gebruik van actuele onderwerpen de achterliggende theorie kon toepassen. Het boek van Heertje stak daar 'gortdroog' bij af.

Ik heb zelf een totaal andere ervaring met 'De kern'. Ook mijn economieleraar was enthousiast over zijn vak, maar hij had een andere keuze gemaakt met betrekking tot het leerboek. Economische theorieën werden daarin in chronologische volgorde voorgeschoteld en de historische ontwikkeling ervan leek belangrijker dan de verklaringskracht voor de hedendaagse economische verschijnselen. Zoals Jonker dat ook doet in de aanhef van zijn artikel: van Hermann Gossen naar Aristoteles en terug.

Op advies van een oom die rijksgecommitteerde (die had je toen nog) voor het vak economie was, heb ik zelfstandig 'De kern' bestudeerd. Pas toen vielen de stukjes in elkaar en kon ik actuele onderwerpen plaatsen en begrijpen. Mijn voorliefde voor economie, die ik met Jonker deel, is grotendeels terug te voeren op Heertje.

Op de achtergrond van deze tegenstelling schuilt echter een fundamenteler vraagstuk. Namelijk dat van de rol van fundamentele kennis in een kenniseconomie. Doordat de ontwikkelingen in de economie en daarbuiten elkaar in razend tempo lijken op te volgen, kan snel de indruk ontstaan dat kennis vluchtig is en snel waarde verliest. Onderwijs moet in die visie dan ook ten minste actueel zijn en gelardeerd met hedendaagse voorbeelden en opvallende ontwikkelingen en prestaties.

Maar kennis is meer dan een aantal feiten op een (chronologische) rij. Het gaat om het begrijpen van de volgorde, om het doorzien van de keten van oorzaak en gevolg. Zoals Jonker zegt de hedendaagse marketing te kunnen begrijpen door zijn kennis van de wetten van Gossen (uit 1854!), zo is ook het belang van het ontwikkelen van een relevant referentiekader in het onderwijs van onschatbare waarde. Om in die steeds veranderende toekomst de juiste vragen te kunnen stellen en wegen te kunnen vinden is het begrijpen van wat achter ons ligt essentieel.

In het vak economie is juist dat de grote kracht van Heertje: complexe theorieën die de fundamenten van het economische denken én doen verklaren, zo helder mogelijk toegankelijk maken voor een jong en weinig ervaren publiek in zo min mogelijk bladzijden. Ook nu ik zelf al jarenlang college geef aan studenten, ben ik er steeds meer van overtuigd geraakt dat de meest duurzame weg naar kennis begint met de kern.

Prof. dr. A.N.A.M. Boons is hoogleraar financieel management aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en directeur van de Faculteit Economie en Management van de Hogeschool Utrecht.