Bart Hartman

Recentelijk heeft Cordaid, een van de grootste organisaties op het terrein van ontwikkelingssamenwerking (OS) in Nederland, aangekondigd dat ze haar traditionele aanpak gaat vervangen door een ondernemende aanpak. Veel organisaties op dat gebied zullen Cordaid volgen, omdat ze de afgelopen jaren ervan overtuigd zijn geraakt dat de ondernemende aanpak effectiever is dan de traditionele aanpak.

De bezuinigingen van het ­kabinet-Rutte op ontwikkelingssamenwerking hebben die organisaties het laatste zetje gegeven om deze drastische strategiewijziging door te voeren. Een belangrijk element van de ondernemende aanpak is financiering met kapitaal van beleggers in plaats van met subsidies en donaties.

Om de ondernemende aanpak substantieel van de grond te krijgen moet ook het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn aanpak veranderen. Ze moet van een verstrekker van subsidie een verstrekker van eigen vermogen worden.

Een kenmerkend verschil tussen de ondernemende en de traditionele aanpak is dat in de ondernemende aanpak het geld dat wordt besteed door OS-organisaties terugkomt bij die organisaties en vervolgens bij de beleggers. In de traditionele aanpak komt er geen geld terug.

Dit verschil is goed zichtbaar bij het verduurzamen van voedsel­ketens. Het doel daarvan is dat boeren betere kwaliteit en een grotere hoeveelheid per hectare gaan produceren. Daardoor zal het inkomen van de boeren uiteindelijk omhooggaan. In de traditionele aanpak ontwikkelt en financiert een OS-organisatie een programma dat onder meer resulteert in het trainen van boeren en in het verstrekken van kunstmest en goede kwaliteit zaden. Als het programma is geïmplementeerd, is de keten hopelijk duurzaam maar het geld van de OS-organisatie is op. In de ondernemende aanpak dragen de betrokken boeren een deel van hun extra inkomsten af aan de OS-organisatie, waarmee die de beleggers terugbetaalt.

De ondernemende aanpak is op het terrein van ontwikkelingssamenwerking relatief nieuw. Dit betekent onder andere dat de risico’s relatief groot zijn, ook voor de kapitaalverstrekkers. Om de ondernemende aanpak op een substantiële schaal van de grond te krijgen is het noodzakelijk dat het ministerie van Buitenlandse Zaken een deel van het risico voor zijn rekening neemt. Dit kan het ministerie doen door een deel (10% tot 30%) van het benodigde kapitaal te verstrekken in de vorm van eigen vermogen.

Het verstrekken van eigen vermogen is voor het ministerie aantrekkelijk, omdat het zo helpt om de ondernemende aanpak van de grond te krijgen. Het is ook aantrekkelijk omdat het ministerie met dezelfde hoeveelheid geld veel meer kan bereiken. Immers, in de traditionele OS-aanpak financiert het ministerie, direct of via OS-organisaties, 60% tot 100% van de programmakosten. Het gaat om subsidies waarvan niets terugkomt. In de ondernemende aanpak financiert het ministerie maximaal 30% van de kosten. Bovendien is de kans groot dat het ministerie (een deel van) die 30% terugontvangt.

Bart Hartman is oprichter en voorzitter van de NOTS Foundation, die zich richt op het stimuleren van zelfredzaamheid van mensen in ontwikkelingslanden.

Bijdrage van overheid is ook aantrekkelijk omdat ze meer kan doen met dezelfde hoeveelheid geld