Ed Groot

Pas volgend jaar wil de regering komen met voorstellen om een ontsporing van de overheidsfinanciën af te wenden. Veel te laat, vindt FD-columnist Ed Groot.

Amsterdam

Was het regeerakkoord al vóór de crisis mager, nu breekt het Nederland dubbel op. Waar plannen of visies ontbreken - of het nu gaat om de woningmarkt, het ontslagrecht of de infrastructuur - valt ook niets te versnellen. Dus moet nu het ambtenarenapparaat het doen. Per beleidsterrein moeten er volgend jaar voorstellen komen om 20% te bezuinigen op de uitgaven. Dat gaat niet zonder ingrijpende hervormingen.

Grafiek 3.13 in de Miljoenennota vertelt het achterliggende verhaal. Zelfs als de economie terugkeert naar een gezond groeipad van 2% per jaar - wat al twijfelachtig is - dan nog blijft het overheidstekort na 2010 steken op zo'n euro 36 mrd, ruim 6% van het bruto binnenlands product. Oftewel zo'n euro 5000 per huishouden. Voor de goede orde: dat is dan de schuld die er elk jaar bij komt.

Dat is onhoudbaar. Er is geen ontkomen aan. De taboes van 'Beetsterzwaag' moeten alsnog geslecht. Gaat het ook gebeuren?

De paradox is dat de crisis door de burger nog nauwelijks wordt gevoeld. Terwijl het bruto binnenlands product in 2009 en 2010 daalt met zo'n 6%, neemt de koopkracht over dezelfde periode zelfs toe. Het betekent dat de volledige last van de economische krimp wordt gedragen door gedaalde bedrijfswinsten en vooral door het overheidstekort. Niet alleen blijven de overheidsuitgaven groeien volgens de achterhaalde budgettaire kaders, ook neemt de overheid via maatregelen als de deeltijd-WW en versnelde fiscale afschrijvingen een deel van de lasten van bedrijven en burgers over.

Het argument van de regering is dat hogere overheidsuitgaven de economie stabiliseren en op zijn minst een verdere neerwaartse spiraal voorkomen. De keerzijde is dat aanpassing wordt uitgesteld. Niet alleen bij de bonussen van de banken, ook in de loononderhandelingen dreigt het weer 'business as usual' te worden. De CNV-bonden zetten volgend jaar in op koopkrachtbehoud en de FNV beschouwt de hogere AOW-leeftijd als een 'AOW-gat' dat via het cao-overleg gerepareerd kan worden.

In dat klimaat kan ook de oppositie wegkomen met goedkoop economisch populisme. De VVD blijft tegen beter weten in pal staan voor volledig behoud van de hypotheekrenteaftrek en de PVV komt niet verder dan snijden in dure 'linkse hobby's'. GroenLinks en de SP blijven steken in hun rituelen over hogere belastingen voor de 'rijken' en het zwaarder belasten van dure huizen.

Maar zelfs als het toptarief voor inkomens boven de Balkenende-norm naar 70% gaat, de AOW-leeftijd ineens 67 jaar wordt en de hypotheekrenteaftrek volledig wordt afgeschaft, dan nog is slechts de helft van het budgettaire gat van euro 36 miljard gedicht.

De boekhoudkundige exercities in de Miljoenennota spreken dwingende taal.

Vervolg op pagina 3

www.fd.tv/edgroot

Illustratie: Hein de Kort

Helaas wordt die nogal ontkracht door de begeleidende teksten. Het heet in de Miljoenennota dat de crisis ook 'een heleboel kansen biedt', dat 'Nederland in 2020 samen slimmer schoner, sterker, solidair en solide kan zijn' en dat 'crises leren dat mensen in staat blijken tot formidabele prestaties'.

Wat peptalk kan geen kwaad, maar zolang het kabinet geen enkele richting geeft aan de discussie zijn het loze woorden die juist afbreuk doen aan het gevoel van urgentie. Jan Timmer bracht begin jaren negentig Philips er niet bovenop door fraaie vergezichten te schilderen van de innovatieve kracht van het concern over tien jaar. Nee, als er nu niet de beuk in gaat bestaat Philips straks niet meer, was de simpele boodschap. En zowaar bleek Philips toen tot formidabele prestaties in staat.

Het is geen formidabele prestatie dat het kabinet het aan de ambtenaren overlaat om pas volgend jaar met voorstellen te komen. Dan is het alweer verkiezingstijd en duiken de partijen hun loopgraven in, nog voor ze over de ontkenningsfase heen zijn.

Hervormingen kosten tijd. Als het kabinet dan toch het risico neemt bezuinigingen uit te stellen, ga dan in ieder geval nu al het inhoudelijke debat aan. Niet de 'komende jaren', zoals minister Bos gisteren aankondigde, maar de komende weken, maanden. Aan stapels rapporten over de arbeidsmarkt, de woningsector, de pensioenen, de zorg ontbreekt het niet. Wel aan wat minister Bos zelf in de Miljoenennota omschrijft als de ambitie om duidelijke keuzes te maken, vastzittende debatten los te trekken en de verkokering te doorbreken. Die bereidheid was er al niet in Beetsterzwaag en dat is na een jaar crisis niet veranderd.

Natuurlijk kan de regering betogen dat een publiek debat over ingrijpende hervormingen het risico betekent dat de burgers alleen maar onzekerder worden. Er staat tegenover dat debat dwingt tot kleur bekennen, ook aan de kant van de oppositie. Bovendien leidt pappen en nathouden ook tot onzekerheid en verlies aan vertrouwen. De burger is niet gek. De Miljoenennota wijst op het gevaar dat de burger zal blijven sparen, uit vrees voor belastingverhogingen of schralere voorzieningen in de toekomst. Dan komt er van de vraagstimulering niets terecht. Bestedingsimpulsen hebben alleen zin als er reëel uitzicht is op gezonde overheidsfinanciën. De Raad van State wijst er terecht op dat het ene doen en het andere nalaten grote risico's met zich meebrengt.

Ongerust?

Experts leggen uit

Kredietverlening

Fiscale maatregelen

Dga-loon in beweging

Duurzaam ondernemen

Zie: www.fd.nl/prinsjesdag