Klaas 
van Egmond

‘We hebben dringend behoefte aan een nieuw leidmotief dat richting kan geven aan de politiek. We zitten midden in een financieel-economische, een sociale en een ecologische crisis, maar realiseren ons niet dat er fundamentele veranderingen nodig zijn om die crises het hoofd te bieden.

De belangrijkste verandering is dat we moeten ophouden om als een dronkenman te zwalken tussen uitersten. Als je teruggaat in de geschiedenis, zie je steeds weer dat de mensheid de neiging heeft door te schieten. Focus op geestelijke waarden is geëindigd in godsdienstoorlogen, de keuze voor het collectieve eindigde in een stalinistische dictatuur. Nu zien we dat de keus voor de vrije markt heeft geleid tot een ecologische crisis en de dominantie van egocentrische waarden.

Het is daarom tijd om te kiezen voor het radicale midden. Daarmee bedoel ik niet het midden als slap compromis, maar het midden als een plaats waar een evenwicht bestaat tussen onze meervoudige doelstellingen. Waar gezocht wordt naar een ­balans tussen de belangen van het individu en die van het collectief, tussen materiële belangen en geestelijke waarden, tussen ­publiek en privaat, tussen het mondiale en het lokale.

Het streven naar het radicale midden is een goed kompas voor de politiek. Je ziet dat D66 en nu ook het CDA hier oog voor hebben, maar dat is niet genoeg. We moeten ook kijken naar de ­manier waarop we onze demo­cratie nu hebben ingericht.

Nu worden in de politiek de tegenstellingen sterk uitvergroot, mede onder druk van de media. Het politieke machtsspel staat centraal en dat kunnen we ons gezien de drie ernstige crises niet permitteren. De grondslagen van onze beschaving staan op het spel.

Vorm daarom een kabinet waarin alle partijen naar rato een plaats hebben en laat ze in de beslotenheid van de Trêveszaal de problemen oplossen. De meningsverschillen zijn veel kleiner dan de politiek nu suggereert, iedereen weet bijvoorbeeld heel goed dat er iets moet gebeuren aan de hypotheekrenteaftrek.

Door deze benadering zullen de tegenstellingen tijdens verkiezingen kleiner zijn, en ontstaat ruimte voor een evenwichtig ­langetermijnbeleid, waarin het door premier Rutte gepropageerde streven naar groei niet meer zaligmakend is.

De Europese cultuur zit vol met verwijzingen naar het belang van streven naar evenwicht, daar ­moeten we weer oog voor krijgen. Aristoteles zei al dat tegenover iedere ondeugd een andere ­ondeugd staat. De deugd bevindt zich in het midden.’

Tekst en fotografie: Michiel Goudswaard

Klaas van Egmond (1946) is hoogleraar milieukunde aan de Universiteit Utrecht.