Na de ‘hele hete zomer van 2011’ hoopte ceo Eelco Blok nog op een rustmoment voor zijn bedrijf KPN. Inmiddels weet hij wel beter.

‘2011 was niet het gemakkelijkste jaar van mijn carrière’, zei bestuursvoorzitter Blok gisteren eufemistisch bij de toelichting van de jaarcijfers in zijn hoofdkantoor in Den Haag. Hetzelfde zal gelden voor het jaar dat voor hem ligt. KPN noemt het een ‘overgangsjaar’. Een periode waarin de top een reeks pijnlijke maatregelen doorvoert zonder concreet te kunnen maken wat die zijn aandeelhouders, werknemers of klanten precies oplevert, zo bleek gisteren.

Financiële markt verrast

Te beginnen met de aandeelhouder, die voor het eerst de royale aandeleninkoop van € 1 mrd zal moeten missen. Het is een schril contrast met het tijdperk van Ad Scheepbouwer, onder wiens leiding een dergelijke korting van de belegger ondenkbaar zou zijn geweest. Sinds 1999 keerde het bedrijf via dividend en inkoopprogramma’s meer dan € 17 mrd uit.

Blok had vlak na zijn aantreden al duidelijk gemaakt te willen tornen aan dat riante financiële beleid, dat veel te weinig ruimte laat voor investeringen in de toekomst. Maar dat het zo’n vaart zou lopen en dat de winst zo onder druk staat verraste de financiële markt volledig, getuige het verlies van ruim 7% dat het AEX-aandeel maakte.

Goede sier maken

Het nieuwe beleid is niet aan alle aandeelhouders even gemakkelijk te verkopen, maakte Blok in gesprek met deze krant duidelijk. Ondanks dat lijkt grootaandeelhouder Capital Group vooralsnog zeer gecommitteerd met een recente inkoopactie waarmee het fonds meer dan 15% van KPN in handen heeft.

De KPN-top probeerde gisteren nog goede sier te maken met de beloofde dividendverhoging tot 90 cent per aandeel, die wel overeind blijft. Maar ook op dat front zitten beleggers in onzekerheid. In tegenstelling tot wat gebruikelijk is, stelde KPN gisteren geen dividend in het vooruitzicht voor 2013. Kennelijk is het nog de vraag wat de bestedingsruimte van KPN dan zal zijn.

Kans op pijnlijke maatregelen

De prestaties van het Nederlandse onderdeel geven in ieder geval reden tot voorzichtigheid. Dat bleek gisteren wel uit de ingezakte omzet bij de mobiele consumententak, die ongeveer 300.000 klanten verloor, onder meer aan het snelgroeiende Vodafone. Dat is deels te wijten aan achterblijvende marketing, maar ook de opmars van gratis chatdiensten via Facebook en WhatsApp blijft de traditionele verdienmodellen ondergraven.

Het reeds aangekondigde programma om 4500 banen weg te snijden, wordt in 2012 daarom versneld doorgevoerd. Vermoedelijk gaat ongeveer de helft ten koste van de Nederlandse KPN-organisatie, wat onvermijdelijk voor onrust zal zorgen onder de werknemers. Het opgevoerde tempo vergroot immers de kans op pijnlijke maatregelen. ‘De kostenbasis is te hoog en onvoldoende flexibel’, omschreef de topman het gisteren.

Betere dienstverlening

Nog veel ingrijpender zijn de maatregelen die het zakelijke ICT-onderdeel, het voormalige Getronics, te verduren kreeg. Maar liefst de helft van het bezuinigingsdoel wordt bij die dochter gehaald. De onzekerheid is daarmee niet weggenomen: een deel van de populatie gaat met de gisteren aangekondigde verkoop van de buitenlandse Getronics-delen over naar de kopers, Aurelius en OpenGate Capital. Zij zullen ongetwijfeld hun eigen synergie- en bezuinigingsplannen hebben.

De belangrijkste profiteur van deze grote schoonmaak zou ontegenzeggelijk de Nederlandse KPN-klant moeten zijn, hield topman Blok de pers gisteren voor in Den Haag. Betere dienstverlening moet de beschadigde reputatie van KPN onder Nederlandse consumenten repareren. ‘De Nederlandse consument ziet KPN niet altijd als beste leverancier. Dat moet gaan veranderen.’

Prijsconcurrentie agressiever

Hij zei het niet met zoveel woorden, maar alles wees er gisteren in zijn presentatie op dat KPN de prijsconcurrentie met andere aanbieders veel agressiever gaat maken. Zo wees de topman opzichtig op intensieve discussie met andere prijsvechters in Europa om nieuwe inzichten op te doen. Ook noemde hij de uitgebreide ervaring die cfo Eric Hageman heeft met het aansturen van KPN’s eigen prijsvechter Base in België.

Het terugwinnen van marktaandeel zal echter een dure aangelegenheid worden. Het betekent een gedeeltelijk terugdraaien van de tariefsverhogingen die afgelopen zomer juist dienden om gaten te dichten. Ook dit offensief zou dan ook een zware wissel kunnen trekken op de winst in 2012, en daarmee de aantrekkelijkheid van het aandeel KPN.