Bij banken betekent dit alle overheidsobligaties aan de zuidelijke landen afschrijven naar marktwaarde. Hiervoor zal extra kapitaal naar een aantal banken moeten. Daarnaast de kapitaalbuffer stevig verhogen zodat banken ook in de toekomst een stootje kunnen hebben, als er onverhoopt verdere schuldenproblemen komen of onroerend goed verder in waarde daalt.

Als ik bij verjaardagen zeg dat banken weer geherkapitaliseerd moeten worden, krijg ik steevast de vraag: Waarom opnieuw kapitaal naar de banken? Hebben ze niet al genoeg gehad in 2008? Het antwoord is helaas nee. De Occupy Amsterdam groepering zal ook niet staan te springen om weer kapitaal naar banken te brengen. Toch blijkt uit economische analyse dat ondergekapitaliseerde banken geen nieuw krediet verstrekken. De economische neergang wordt versterkt als banken aan de zijkant blijven staan. We krijgen dan een credit crunch. Voorkeur is wel dat banken eerst nieuw kapitaal in de markt ophalen, daarmee voorkomen banken het stigma van overheidsbank met de bijbehorende beperkingen. Pas als dat niet lukt bij de overheid in tweede instantie.

Twee belangrijke elementen

Ook banken ontkennen de noodzaak van herkapitalisatie. Iedere bankier vertelt mij dat zijn bank voldoende is gekapitaliseerd, maar dat de buurman mogelijk extra nodig heeft. Dat kan natuurlijk niet kloppen. Het is evident dat marktpartijen geen vertrouwen meer in de Europese banken hebben. De interbancaire markt is dan ook deels opgedroogd. Banken halen hun korte financiering en stallen hun overschotten bij de ECB. Daarnaast dreigen banken hun activiteiten terug te draaien als een hogere kapitaalseis wordt opgelegd. De regeringsleiders en toezichthouders hoeven niet aan dit dreigement van de banken toe te geven. Nadat berekend is hoeveel  kapitaal nodig is, moeten de toezichthouders de eis als een absoluut bedrag in euro’s neerleggen. Als de eis daarentegen als een ratio wordt neergelegd (bijv. 9% van risco-gewogen activa), dan hebben de banken de keuze om of kapitaal op te hogen of activa af te stoten.

Voor de beoordeling van de aangekondigde herkapitalisatie zijn er twee belangrijke elementen. Allereerst moeten de overheidsobligaties reëel op marktwaarde worden gezet. De eerste geluiden waren bemoedigend; het zou tot 60% worden afgeschreven. Nu hoor ik weer dat Griekse obligaties tussen de 30 en 50% moeten worden afgewaardeerd. De grote les uit het 21 juli pakket is dat halve oplossingen niet werken. Een afschrijving onder de 50% zal de markt niet overtuigen dat de pijn is genomen; dat is de harde werkelijkheid. Het heeft geen zin om dat voor de 2 keer te ontkennen.

We missen Europees leiderschap

Het tweede element is de hoogte van de extra buffer. Na de vergadering van de Europese Banken Autoriteit in London was de eerste indicatie 9% kernkapitaal. Dat is een stevige en gewenste aanpak. Ook daar dreigen nationale onderhandelaars weer water in de wijn te doen.

Tot slot maakt de hele saga rond de schulden- en bankenproblematiek helder dat we Europees leiderschap missen. Trichet staat voor een stevige Europese centrale bank; de voorstellen van Rutte voor een Europese Commissaris om begrotingstekorten in toom te houden zijn prima. Er ontbreekt nog een derde Europese brandweerman: een Europese toezichthouder met macht. De Europese Banken Autoriteit wordt nu nog gedomineerd door de nationale toezichthouders, die de feitelijke macht hebben. Mijn voorstel is om het trio compleet te maken met een onafhankelijke en machtige Europese bankentoezichthouder. Samen met de Europese begrotingscommissaris kan dat het vertrouwen terugwinnen.

Dirk Schoenmaker is decaan van Duisenberg school of finance en lid van het Advisory Scientific Committee van de European Systemic Risk Board.