Met de inkomsten weet Japan ruimschoots het handelstekort, het eerste sinds 1980, te compenseren.

Voor sommige analisten is het cijfer dat de Japanse overheid vanmorgen bekendmaakte een bevestiging van hun inschatting dat Japan langzaam verandert van een industriële in een renteniersnatie, niet in de laatste plaats omdat Japan in hoog tempo vergrijst.

Volgens Société Générale hadden de buitenlandse directe investeringen (FDI) van Japanse bedrijven eind 2010 een omvang van ¥68.000 mrd (€676 mrd), vier keer zo veel als buitenlandse bedrijven in Japan hebben geïnvesteerd.  Daarnaast heeft Japan voor ¥272.000 mrd (€2704 mrd) in buitenlandse effecten gestoken, twee keer meer dan buitenlandse posities in Japan. Al deze beleggingen en investeringen leveren het land dus een geweldige hoeveelheid rentes en dividenden op.

Lopende rekening

Woensdagochtend bleek dat het land in 2011 een overschot op de lopende rekening, de belangrijkste graadmeter voor inkomsten uit internationale handel en investeringen, heeft geboekt van ¥ 9.630 mrd. Ten opzichte van het jaar daarvoor betekent dat evenwel een krimp van 44%.

Deze daling is vooral het gevolg van de tsunami en aardbeving die het land in maart troffen. De verwoesting veroorzaakte grote schade aan de leverantieketens, waardoor de exportmotor tijdelijk stilviel. De kernramp in Fukushima en het besluit om de afhankelijkheid van nucleaire energie af te bouwen leidde tot een 15% hogere import. Japan moet immers vrijwel alle fossiele brandstoffen in het buitenland kopen. In de tweede helft van het jaar trok de sterke yen een wissel op de uitvoer. Over heel 2011 kwam de export bijna 2% lager uit.

De vraag is in hoeverre het negatieve saldo op de handelsbalans structureel is. Hoofdeconoom Toshihiro Nagahama van Dai-Ichi Life Research Institute acht die kans reëel. ‘Het tekort op de handelsbalans zal waarschijnlijk toenemen, door verschuivingen in de industriële structuren’, zei hij tegen persbureau Dow Jones. Nagahama doelt op verplaatsing van fabrieken naar het buitenland om wisselkoersrisico's te verkleinen en op de toenemende import van energie. ‘Er is een zeer grote kans dat de lopende rekening van Japan verder zal krimpen.’

Eenmalige schok

Takuji Aida, econoom bij UBS in Tokio, is minder bang. ‘We zien toch vooral dat Japan te maken heeft gekregen met een eenmalige schok. Als de vraag in het buitenland op peil blijft, kan Japan de oplopende energiekosten wel goedmaken door meer te exporteren.’

Ook Hein Schotsman van ABN Amro vindt het voorbarig om Japan al een renteniersland te noemen. ‘Het handelstekort is nog niet structureel van aard’, zegt hij. ‘Japanners zijn erg goed in industriële vernieuwing. Bovendien zit het niet in het aard van het beestje om te gaan rentenieren. Japanners doen het pas rustig aan als ze negentig zijn.’

Dat neemt niet weg dat het aandeel bejaarden in de samenleving snel toeneemt. Deze ouderen gaan in toenemende mate hun besparingen aanspreken. Als er eenmaal minder gespaard dan geïnvesteerd wordt, kan dit tot uitdrukking komen in een tekort op de lopende rekening.