Welke landen zullen de komende één of twee decennia de toon aangeven in de wereld? In veel top 5-lijstjes van politici worden China, India en de VS genoemd, en komt Europa niet voor. Deze politici onderschatten de sterke relatie tussen economie en sociologie: economische kracht is sterk verbonden aan een succesvolle samenleving.

Al sinds Plato en Aristoteles discussiëren filosofen over de criteria voor een ideale samenleving. Duidelijk is dat het hierbij gaat om waarden als zelfontplooiing, respect, geluk en rechtvaardigheid, en gelijke kansen. Vertaald naar vandaag zijn voor mij die criteria samen te vatten als ‘de drie D’s voor een succesvolle samenleving’.

3 D's

Democratie: een goed functionerend, open politiek systeem waarin alle lagen van de bevolking hun stem kunnen laten horen en medeverantwoordelijkheid krijgen in het inrichten van de samenleving.

Duurzaamheid: kwalitatieve oplossingen zoeken, die balans brengen in het leven van het individu, de samenleving, in de natuur en in de economie, zodat deze langetermijnbestendig wordt.

Didactiek: waarden, wijsheid en welvaart doorgeven aan volgende generaties, vertrouwen kweken dat we in stappen evalueren naar een steeds betere ethische en kwalitatieve samenleving.

Hoog Europees niveau

Met deze drie criteria staat Europa waarschijnlijk boven aan de top 5-lijstjes. Democratisch functioneren staat hier op een veel hoger niveau dan in de opkomende Aziatische landen, en ook de VS, waar de politiek sterk wordt beïnvloed door commercie, bedrijfsbelangen en partijkassen. Duurzaamheid staat zwaar op de Europese agenda — denk aan de agrarische sector, de voedselvoorziening, maar ook aan energie en financiering.

China is vooral gericht op productievolume, maar het confisqueren van vruchtbare grond in Afrika voor Chinees gebruik is geen duurzame oplossing. De groei wordt er vooral gerealiseerd met medewerkers die nauwelijks inspraak hebben in hoe de samenleving eruit moet zien, en die slechts beperkt toegang hebben tot gezondheidszorg, juridische rechtspraak of een financiële oudedagsvoorziening.

In de VS heeft monetaire financiering in plaats van begrotingsdiscipline het primaat. En de VS kiezen voor steeds verder toenemende inkomensongelijkheid, die een bedreiging vormt voor de kwaliteit en financierbaarheid van de samenleving op lange termijn. Gevolg is een groeiende laagste klasse die een levensverwachting heeft als van een ontwikkelingsland.

Praat- en debatcultuur

Verder is de Europese praat- en debatcultuur, die elders vaak onbegrepen en veroordeeld wordt, in werkelijkheid een krachtige peiler onder een beschaafde en zich ontwikkelende samenleving. Resultaat is een moderne wetgeving die op ethische vraagstukken en vrijheden toonaangevend is in de wereld. Alle reden dus om vertrouwen te hebben in de kwaliteit en de kracht van de Europese samenleving.

Wat vandaag in Europa lijkt te ontbreken is het positivisme. In tijden van gevoelde crisis wakkeren de onzekerheden van de Europese burger aan ten aanzien van de kracht van de eigen traditie en de verworvenheden. Wellicht wordt dit gevoed door zwak politiek leiderschap.

Vrij vertaald op basis van wat Plato 400 jaar voor Christus al betoogde: een gevaar van een democratie is dat die mede wordt geregeerd door dwazen en populisten. Zullen we daarmee moeten leren leven?

Drs. A.J.G. Broenink is directeur financiën bij ZLTO, een vereniging voor ondernemers in de groene ruimte.