Pensioenfondsen, medisch-specialisten, ‘private equity funds’ en andere ondernemers kunnen straks het eigendom van een ziekenhuizen overnemen of een nieuw ziekenhuis stichten.

Stap minister onomkeerbaar

In de Verenigde Staten, maar ook dichterbij in Duitsland en Zweden zijn ziekenhuizen met een winstoogmerk heel gebruikelijk. In Duitsland is ongeveer een kwart van de ziekenhuizen op winst gericht. Ervaringen in andere Europese landen laten zien dat als ziekenhuizen in handen komen van private investeerders, dit niet nadelig hoeft te zijn voor de kwaliteit en betaalbaarheid van de zorg.

De stap die de minister nu zet is misschien niet uniek, maar wel onomkeerbaar. Als private investeerders eenmaal eigenaar zijn geworden van een ziekenhuis, is het onmogelijk om dit ooit weer ongedaan te maken. Als de PvdA en de SP denken dat ze dit in een volgende kabinetsperiode weer kunnen terugdraaien, komen ze van een koude kermis thuis.

Democratisering van de zorg

PvdA-Kamerlid Eelke van der Veen lanceerde vorige week in Het Financieele Dagblad een initiatief voor ‘democratisering van de zorg’. Voortaan zou de overheid het geld voor de zorg per regio moeten verdelen en verzekeraars buiten spel zetten. Dergelijke plannen, waarbij private partijen als zorgverzekeraars hun markt wordt ontnomen, zijn kansloos bij het Europese hof van justitie. Dat geldt ook voor het terugdraaien van winstuitkering in de zorg: als je er eenmaal mee begint, kom je er niet meer van af. Helaas voor Van der Veen; hij zal niet de Fidel Castro of Hugo Chavez van de zorg worden die verzekeraars en ziekenhuizen nationaliseert.

Private investeerders kunnen voor een nieuwe dynamiek in de ziekenhuiswereld zorgen. Risicodragend kapitaal vermindert de machtspositie die banken nu hebben bij beslissingen over investeringen in ziekenhuizen. Het vergroot ook de flexibiliteit voor ziekenhuizen. Vaste rentebetalingen op leningen worden vervangen door risicodragend kapitaal waarvan de winstuitkering meebeweegt met het bedrijfsresultaat. Tenslotte zullen private investeerders efficiëntieverbeteringen afdwingen. De ervaringen in het Slotervaart ziekenhuis en de IJsselmeer-ziekenhuizen tonen aan dat hier nog veel te bereiken is.

Risico's

Er staan wel een paar risico’s tegenover. De meeste ziekenhuisbestuurders kennen de wereld van het private kapitaal niet. Raden van toezicht zullen niet altijd voldoende tegenwicht kunnen bieden aan de eisen van private investeerders. Het gevaar is dat ziekenhuizen in zee gaan met de verkeerde investeerders: kapitaalverschaffers die erop uit zijn het bedrijf zo snel mogelijk leeg te plukken. Een scenario dat zich bij het voormalige krantenconcern PCM heeft voltrokken.

Minister Schippers wil deze ‘sprinkhanen’ onder de private investeerders buiten de deur houden door de voorwaarde te stellen dat drie jaar na de eerste investering geen winst mag worden uitgekeerd. Ook mag alleen winst worden uitgekeerd als de continuïteit van het ziekenhuis daardoor niet in gevaar komt. Het is de vraag of dat voldoende is. Investeerders kunnen ook op andere manieren een ziekenhuis plunderen, bijvoorbeeld door hoge kosten in rekening te brengen voor advies of voor het afnemen van diensten.

Het voorstel van minister Schippers kan bijdragen aan verbetering van de kwaliteit van ziekenhuizen, maar brengt ook risico’s met zich mee. Waar risico’s zijn, gaat het een keer fout. In een samenleving die steeds minder bereid is fouten te vergeven, is dat misschien nog wel de grootste vraag: willen we deze risico’s wel accepteren?

Wim Groot is hoogleraar gezondheidseconomie aan de UM en Henriette Maassen van den Brink is hoogleraar economie aan de UvA en de UM.