De banken zagen de waarde van hun hypothekenbestand vorige maand toenemen met slechts € 523 mln (0,1%) tot € 532 mrd. Dat is de kleinste maandelijkse toename in acht jaar.

Dit blijkt uit statistieken die de Nederlandsche Bank (DNB) donderdag heeft gepubliceerd. In oktober groeide de totale hypotheekportefeuille nog met € 965 mln en in de maanden ervoor lag de aanwas rond de € 1,5 mrd. In de goede jaren 2005 en 2006 nam de hypotheekportefeuille maandelijks netto toe met circa € 4 mrd.

Bij een gemiddeld hypotheekbedrag van € 220.000 zijn er in november slechts 2377 hypotheken afgesloten. In januari van dit jaar waren dat er op basis van de gemiddelde hypotheek nog circa 7000.

Huiseigenaren ‘uitzonderlijk terughoudend’

De aanwas is het saldo van nieuwe hypotheekverstrekkingen en aflossingen. DNB kon donderdag niet aangeven welke van de twee de meeste invloed heeft gehad. Gelet op de slechte ontwikkelingen in de woningmarkt en de terughoudendheid van banken om hypotheken te verstrekken, ligt het echter het meest voor de hand dat de nieuwe hypotheekverstrekkingen tot een minimum zijn gedaald. Sinds kort klinkt de oproep om af te lossen op hypotheken weliswaar luider, maar de periode is nog te kort om daarvan het effect al te zien in de cijfers.

De geringe groei van de waarde van de hypotheekportefeuille is terug te voeren op een aantal ontwikkelingen. Ten eerste verkeert de woningmarkt in een crisis. In een afzonderlijke analyse die DNB eveneens donderdag naar buiten bracht, zegt de bankentoezichthouder dat huiseigenaren ‘uitzonderlijk terughoudend’ zijn in het kopen van een andere woning. De terughoudendheid duurt al sinds de kredietcrisis van 2008. De afgelopen maanden is de discussie over de hypotheekrenteaftrek weer opgelaaid, waardoor de onzekerheid verder is aangewakkerd.

Een tweede ontwikkeling is de terughoudendheid bij banken. Door de Europese schuldencrisis komen banken veel moeilijker dan voorheen aan hun financiering. Daardoor kunnen zij ook moeilijker geld uitlenen.

Vertrouwen in banken aangetast

Daarnaast zijn de nieuwe en strengere kapitaaleisen in de afgelopen maanden een steeds grotere rol gaan spelen. De banken moeten de komende jaren hun kapitaal verhogen, maar kunnen dat momenteel niet doen door aandelen uit te geven. Daarvoor is het vertrouwen in banken te veel aangetast. Banken gebruiken daarom een andere methode om de kapitaalratio (kapitaal als percentage van de verstrekte kredieten) te verhogen: zij beperken of verlagen hun kredietverlening.

Zo heeft het Franse BNP Paribas besloten te stoppen met de verstrekking van hypotheken in Nederland. De bank schreef onlangs aan zijn relaties tot een ‘strategische heroriëntatie’ te zijn gekomen vanwege de hogere kapitaaleisen en de problemen voor banken om zich te financieren. Verder is SNS Bank terughoudend geworden in de hypotheekverstrekking. De bank gaat veel minder hypotheken verkopen via de onafhankelijke tussenpersonen. Volgens de bank speelt de financiering hierin een rol, maar de voornaamste reden ligt in een wijziging in de marketing van hypotheken.