Dat constateren betrokkenen bij de ziekenhuissector. ‘Er ontstaan nu allerlei samenwerkingsverbanden die soms een bestuurlijke spaghetti tot gevolg hebben’, zegt Jeroen van Roon van adviesbureau Boer en Croon.

Het aantal fusies tussen specialistenmaatschappen is de afgelopen tijd in een stroomversnelling gekomen. Daarbij ontstaan er steeds vaker, steeds grotere regionale- of stadsmaatschappen: groepen van specialisten die werken in meerdere ziekenhuizen.

Eigen koers

Vaak lopen de fusies van artsengroepen gelijk op met de plannen van de ziekenhuisbestuurders, zoals recent de fusies van de cardiologen in Alkmaar en Den Helder, waar de ziekenhuizen al eerder waren gefuseerd. Maar soms kiezen specialisten hun eigen koers. Sinds 1 januari van dit jaar zijn bijvoorbeeld de chirurgen van het Schiedamse Vlietland Ziekenhuis gefuseerd met de collega’s van het Rotterdamse Sint Franciscus. Het ziekenhuis zelf onderzoekt juist een intensieve samenwerking met het Haga Ziekenhuis (Den Haag) en het Reinier de Graaf (Delft).

Bestuurders van het Schiedamse ziekenhuis willen geen commentaar geven op de ontstane situatie. Onduidelijk is of de fusie van de cardiologen de samenwerking met de ziekenhuizen in Delft en Den Haag hindert.

Een lastigheid

Wanneer fusies van ziekenhuizen en specialisten niet synchroon lopen, zorgt dat altijd voor ‘een lastigheid’, zegt Jeroen van Roon. ‘Als je als ziekenhuis probeert afspraken te maken met een ander ziekenhuis over wie wat gaat doen, en intussen hebben je specialisten andere afspraken, dat werkt niet.’

Het Zaans Medisch Centrum blokkeerde onlangs de voorgenomen fusie van één van de maatschappen met die van een ander ziekenhuis. ‘Als ziekenhuis probeer je speerpunten te ontwikkelen en daarop samenwerking met anderen te baseren. Als de artsen dan een andere kant op willen is dat lastig’, zegt Rob Dillmann, voorzitter van de Raad van Bestuur van het ziekenhuis uit Zaandam. ‘Dus hebben wij gezegd: liever niet.’

Maatschap niet solistisch optreden

Het ingewikkelde met een maatschappenfusie, legt Dillmann uit, is dat deze ingrijpende gevolgen voor de organisatie van het ziekenhuis kan hebben. ‘Stel dat gynaecologen willen fuseren met hun collega’s van een ander ziekenhuis, dan heeft dat ook meteen consequenties voor de kindergeneeskunde. Of neem de chirurgen: daar zitten operatiekamers aan vast, de radiologen etc.’

Een maatschap mag daarom volgens Dillmann ook niet solistisch optreden. ‘Als gefuseerde maatschappen besluiten een groot deel van de productie over te brengen naar het andere ziekenhuis, zijn de artsen nog steeds verzekerd van hun inkomen. Maar het eerste ziekenhuis heeft dan wel een financieel probleem.’

Meer ruimte voor specialisatie

Het ontstaan van stevige regiomaatschappen is lang niet altijd problematisch, benadrukken alle gesprekpartners. In grote maatschappen is bijvoorbeeld meer ruimte voor de artsen om zich te specialiseren, wat de kwaliteit van de zorg ten goede komt.

Problemen ontstaan vooral als de fusies ongecoördineerd plaatsvinden en de strategie van het ziekenhuis doorkruisen. Maatschappen hebben, vanwege het concurrentiebeding, voor een fusie toestemming nodig van het ziekenhuisbestuur. Maar die zijn niet altijd krachtig genoeg om tegenwicht te bieden aan de artsen, stelt Guus de Vries van adviesbureau DamhuisElshoutVerschure.

Specialisten gaan zelf op zoek

Wat de zaken volgens De Vries nog eens compliceert, is dat maatschappen makkelijker kunnen fuseren dan ziekenhuizen. In het laatste geval zit de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) er bovenop, terwijl maatschappen door hun kleinere omvang onder de radar van de marktmeester kunnen blijven. ‘De artsen zien ook dat die ziekenhuizen allemaal in beweging zijn en er is veel onzekerheid over welke ziekenhuizen welke behandelingen blijven doen,’ aldus De Vires. ‘In plaats van af te wachten, gaan de specialisten zelf op zoek naar manieren om hun positie veilig te stellen. Het versterkt hun macht tegenover het ziekenhuisbestuur.’