De markt voor commercieel vastgoed hoeft weinig steun van de overheid te verwachten bij het terugdringen van de leegstand van kantoren en het nemen van het verlies op vastgoedbeleggingen.

Dat bleek gisteren tijdens een overleg van de Tweede Kamer met maar liefs drie minister over de financiële problemen op de vastgoedmarkt.

Afstoten kantoorruimte

Het Rijk draagt zelf bij aan het overschot aan kantoren door de komende jaren 1 mln m2 kantoorruimte af te stoten. De Autoriteit Financiële Markten en de Nederlandsche Bank (DNB) gaan nauwlettend toezien op naleving van de regels voor de waardering van vastgoed.

Beleggers die door afwaarderingen in de problemen raken, krijgen geen financiële steun van de overheid, met uitzondering van zogeheten systeembanken. Als banken die wezenlijk zijn voor de stabiliteit van het financiële stelsel in de knel raken, springt de overheid bij.

Bedreiging leefbaarheid

De Kamercommissie voor financiën voerde overleg met de ministers Piet Hein Donner (Binnenlandse Zaken), Jan Kees de Jager (Financiën) en Melanie Schultz Van Haegen (Ruimtelijk Ordening) over de risico’s op de commerciële vastgoedmarkt. Leegstand van kantoorpanden, maar ook van winkelpanden, vormt in sommige buurten een bedreiging voor de leefbaarheid. Tegelijkertijd kan de overwaardering van vastgoed de stabiliteit van het financiële stelsel in gevaar brengen.

DNB heeft gewaarschuwd voor problemen zodra kantoor- en winkelpanden op hun marktwaarde worden gewaardeerd.

Geen hulp

De Jager onderschreef het uitgangspunt van de meeste fracties in de Kamer dat de overheid niet te hulp moet schieten als de vastgoedsector door afwaarderingen in de problemen raakt. Volgens PVV-Kamerlid Ronald van Vliet heeft de sector in de goede tijd grote winsten gemaakt en moet die nu ook zelf opdraaien voor de verliezen.

Kamerleden vrezen echter voor het plotseling uiteenspatten van een zeepbel op de vastgoedmarkt.

De lucht zou er langzaam uit moeten lopen, betoogde GroenLinks- Kamerlid Bruno Braakhuis, die het overleg met de drie ministers had aangevraagd.

De Kamer wilde weten hoe groot het verschil is tussen boeken de marktwaarde van vastgoed dat bij beleggers maar ook bij banken op de balans staat. Van het kantooroppervlak staat op dit moment 14% leeg. Er zou voor € 7 mrd aan kantoorpanden in de boeken staan die niet te verhuren of te verkopen zijn, en nog eens voor € 15 mrd aan overwaarderingen op ander vastgoed.

Omvang probleem moelijk vast te stellen

De Jager zei dat de omvang van het probleem moeilijk is vast te stellen. Hij zei de zorgen van DNB over de stabiliteit van de financiële sector te delen. De recessie zal het probleem op de vastgoedmarkt nog vergroten, zo waarschuwde De Jager. Tegelijkertijd stelde de minister geen paniek te willen zaaien door het probleem uit te vergroten. Uit Europese stresstests blijkt dat de drie grote Nederlandse banken, ING, Rabobank en ABN Amro, een waardedaling van 20% van het vastgoed op hun balans kunnen opvangen, stelde hij. Voor uitstaande leningen geldt volgens De Jager dat gemiddeld 40% van het vastgoed met vreemd vermogen is gefinancierd.

Pensioenfondsen hebben volgens de minister een bescheiden aandeel van hun vermogen in stenen belegd. De totale omvang van het commerciële vastgoed in Nederland bedraagt € 200 mrd, zei De Jager.

Wonen in kantoor

Ombouw van kantoren naar woonruimte kan soms soelaas bieden voor leegstand. Het kabinet wil de mogelijkheden daarvoor verruimen. Onder meer door de termijn te verlengen waarvoor een pand tijdelijk een bestemming kan krijgen die afwijkt van het bestemmingsplan. In plaats van vijf jaar moet dat tien jaar worden.