Ze komt enkele miljarden tekort op haar derivatenpositie als gevolg van de extreem lage lange rente, nu zo’n 2%. Vestia moest en moet wegens contracten met haar crediteuren, de banken, geld bijstorten als zekerheid, maar heeft dat geld niet.

Dat zeggen bronnen rondom het ministerie van Binnenlandse Zaken en in de branche. Het gaat volgens hen om enkele miljarden euro’s. Het ministerie wil wel bevestigen dat ‘op initiatief van de minister gesprekken zijn gevoerd met Vestia’. Dat het om miljarden gaat, wil het ministerie niet zeggen. ‘Dat is bedrijfsgevoelige ­informatie.’

Gedwongen kortlopend lenen

De afgelopen dagen is koortsachtig op topniveau overlegd tussen het ministerie, de financiële toezichthouder CFV, het waarborgfonds en de branchevereniging Aedes, om een oplossing te vinden. Niemand wil des­gevraagd commentaar geven.

Het miljardentekort op de derivatenportefeuille van Vestia is thans geen daadwerkelijk verlies. Het geld kan weer terugkomen als de marktwaarde van de derivaten, zoals swaps, caps en floors, oploopt. Corporaties zetten deze afgeleide producten in om hun renterisico voor de langere termijn te beheersen. Investerende corporaties lenen veel en willen graag de rente vaak lang vastzetten. In de huidige markt zijn ze gedwongen kortlopend — 3 à 5 jaar — te lenen.

Vervolglening moeilijk

Volgens de bronnen moet de oplossing binnen enkele dagen op tafel liggen. Om bij te storten is Vestia de afgelopen maanden al ‘een paar keer een lening aangegaan, geborgd door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw’, aldus het ministerie. Maar volgens bronnen ligt een noodzakelijke vervolglening moeilijker en moet die weer worden geborgd door het WSW. De banken, met name de Bank Nederlandse Gemeenten, willen gezien de krappe kredietmarkt niet gemakkelijk water bij de wijn doen. Vermoedelijk zal directeur-bestuurder Erik Staal op een zijspoor worden gezet, verwachten de bronnen.

Vestia staat al een aantal maanden onder druk. De Rotterdamse corporatie leent veel en dekt die leningen af met allerhande derivaten. De corporatie heeft in 2010 flink aan derivaten ingekocht. Ze vergrootte haar derivatenportefeuille van 2009 op 2010 met € 4,6 mrd naar bijna € 10 mrd, voor 60% voor in de toekomst af te sluiten kredieten vanaf 2020. In totaal nam haar portefeuille aan lang krediet van 2009 op 2010 met € 764 mln toe tot € 5,1 mrd.

Meer corporaties in de problemen

Meer grote corporaties hebben nu derivatenportefeuilles met een negatieve marktwaarde van ieder enkele honderden miljoenen ­euro’s. Niet uitgesloten is dat sommige van hen door de lage rentestand in liquiditeitsproblemen komen.

Vestia is een zeer actieve corporatie in Zuid-Holland. In 2010 ­leverde ze 1777 nieuwe woningen op, waarvan 1627 huur- en 150 koopwoningen. Het telt vijftien woonbedrijven, vier vakbedrijven en 1150 werknemers. Vestia heeft in 2010 woningcorporatie SGGB opgekocht, nadat die corporatie door risicovol handelen van haar bestuur in problemen was ­geraakt.

Bang voor imagoschade

De toezichthouders op de corporatiesector, inclusief het ministerie van Binnenlandse Zaken, zijn vanwege het Vestia-dossier zeer bang voor imagoschade. Dit fiasco is het zoveelste in de sector, die door de politiek toch al met enige argwaan wordt benaderd. Nu blijkt opnieuw dat het toezicht niet ­waterdicht is en dat het maatschappelijk vermogen van de sector gemakkelijk kan weglekken.

In het geval van Vestia waren de toezichthouders, zowel het in opdracht van het ministerie werkende Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV) als het WSW, een instituut van de sector zelf, eigenlijk al langer op de hoogte. Al in december 2008 en de eerste helft van 2009 — de rente daalde toen plotseling van 3,5% naar 2% — moest ook al een aantal corporaties bijstorten. Zo ook Vestia, enkele honderden miljoenen euro’s. Drie corporaties Mooiland (nu Vitalis), Vivare en - ook weer – SGBB ­kwamen toen in de problemen.

Risico niet goed gemonitord

Het WSW constateerde toen een totaal liquiditeitstekort in de sector van € 500 mln à € 600 mln. Het heeft toen de banken gevraagd wat geduld te hebben en dat hebben ze gedaan. Nog eind 2008 is het WSW overgegaan tot ‘opvraging om de derivatenposities van corporaties goed te kunnen monitoren’, aldus de woordvoering destijds. Het sprak toen van een ‘systeemrisico’.

Kennelijk wordt dat risico nog steeds niet goed gemonitord. In het jaarverslag 2010 oordeelde de raad van commissarissen: ‘Door voldoende kredietlijnen bij diverse banken loopt Vestia slechts beperkt liquiditeitsrisico. De rente moet op het niveau van minus 3% (onder de 3%, red.) komen, wil Vestia in liquiditeitsproblemen komen.’