Minister Schippers heeft de NZa gevraagd te onderzoeken of de tandartsen hun marktmacht gebruiken om de tarieven te veel te laten stijgen. Als dat zo is, stopt ze het experiment met vrije prijzen. Met spanning werd daarom uitgekeken naar de ‘marktscan’ van de NZa over de prijsontwikkeling in de mondzorg.

Antwoord NZa teleurstellend

Het antwoord van de NZa was echter teleurstellend: de NZa weet het ook niet. Doordat sinds 1 januari de tandartsverrichtingen anders omschreven worden, zijn de prijzen voor en na 1 januari niet goed vergelijkbaar. Een deugdelijke voormeting had dat kunnen voorkomen, maar het lijkt erop dat de NZa pas na 1 januari is gaan nadenken over de opzet van het onderzoek.

Verder heeft 30% van de tandartsen die door de NZa zijn gevraagd naar hun nieuwe tarieven, niet gereageerd. Het is goed mogelijk dat vooral tandartsen die hun prijzen flink hebben verhoogd geen informatie aan de NZa hebben gestuurd. Tandartsen moeten hun prijzen op hun website vermelden. Met een bezoekje aan de websites van deze tandartsen die niet hebben gereageerd, had de NZa dit kunnen controleren.

Niemand weet het

Of de tandartstarieven veel of weinig zijn gestegen, is eigenlijk niet belangrijk. In een normale markt geeft de prijs informatie over de kwaliteit van het product. Voor een auto, een maaltijd in een restaurant en een paar schoenen van betere kwaliteit betaal je meer. Bij de tandarts weet je niet of de kwaliteit beter is als je meer moet betalen. Is een dure tandarts een betere tandarts? Zijn lage tarieven een teken van slechte kwaliteit? Niemand die het weet.

De grote fout die is gemaakt bij het vrijgeven van de tandartstarieven, is dat geen eisen zijn gesteld aan de kwaliteit van de mondzorg. Minister Schippers had tegen de tandartsen moeten zeggen: ik wil best de tarieven vrijgeven, maar dan moeten jullie aan de patiënten duidelijk maken wat de kwaliteit van jullie werk is.

Bijna iedereen gaat minstens één keer per jaar naar de tandarts, iedereen vindt een goed gebit belangrijk, maar vrijwel niemand weet of zijn tandarts wel goed werk levert. Patiënten die van tandarts wisselen, krijgen vaak te horen dat de vorige tandarts het allemaal verkeerd heeft gedaan. Dat vergroot het vertrouwen in de kwaliteit van de tandarts niet.

Verplicht bijscholen

Van professionals wordt tegenwoordig verwacht dat zij door scholing en het bijhouden van de vakliteratuur hun vaardigheden op peil houden. Medisch specialisten zijn verplicht zich regelmatig te laten bijscholen, anders mogen ze hun vak niet meer uitoefenen. Tandartsen kennen die verplichting niet. Bijscholing en het bestuderen van de vakliteratuur gebeurt op vrijwillige basis.

Tandartsen die wel de literatuur bijhouden en zich laten bijscholen, kunnen zich registreren in het kwaliteitsregister tandartsen. Slechts de helft van de tandartsen is inmiddels in het register opgenomen.

Concurrentiedruk gering

Minister Schippers verwacht dat door de vrije prijzen de kwaliteit van de mondzorg verbetert. Dat zal alleen gebeuren als er een overschot aan tandartsen is. Dan loont het de moeite om patiënten te werven door je te onderscheiden van slechter presterende collega’s. Zolang de patiënten toch wel komen, hoef je geen extra moeite te doen.

De geringe animo van tandartsen om zich te registreren in het kwaliteitsregister, geeft aan dat de concurrentiedruk tot kwaliteitsverbetering nog gering is. Dit zegt meer over het succes van het experiment dan de marktscans van de NZa.

Wim Groot is hoogleraar gezondheidseconomie aan UM en Henriette Maassen van den Brink is hoogleraar economie aan UvA en UM.