Probeer het Nederlandse pensioensysteem maar eens uit te leggen aan een buitenlander: verplichte fondsen, uitkeringen die gegarandeerd lijken maar het niet zijn, vaste premies die tijdens een crisis toch omhooggaan, maar wel met een plafond.

Een hybride stelsel, daar houden ze niet van bij de IASB, de opsteller van de internationale boekhoudregels ‘IFRS’ die sinds 2005 in Europa voor veel bedrijven verplicht zijn. Daarom worden de Hollandse pensioenen nogal ruw behandeld. Bedrijven die ook maar een piepklein beetje risico lopen met hun pensioenfonds, moeten alle pensioenschommelingen meenemen in hun cijfers.

Daar zitten bedrijfsbesturen niet op te wachten. Die stappen dan liever over op een regeling waarbij werknemers alle risico’s dragen. Zo kan het gebeuren dat boekhoudregels de aanleiding zijn om af te stappen van het unieke Nederlandse systeem van risicodeling tussen werkgever en werknemer.

Lobby voor nieuwe boekhoudregels

Vandaar dat een aantal jaren geleden een lobby op gang is gekomen van onder anderen de Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ), de Pensioenfederatie, VNO-NCW en het ministerie van Sociale Zaken. Doel: een nieuwe boekhoudregel die meer rekening houdt met de Hollandse bijzonderheden.

Een halfjaar geleden kwam de nieuwe standaard uit met enkele ‘verduidelijkingen’. Na een uitgebreide analyse kwam vorige week via de RJ de conclusie: vanaf 2013, wanneer de nieuwe regel waarschijnlijk van kracht wordt in de EU, wordt het Nederlandse stelsel iets gunstiger behandeld. Bedrijven bij een bedrijfstakpensioenfondsen hoeven in de meeste gevallen alleen te rekenen met de betaalde premies. De schommelingen binnen het fonds blijven buiten hun boeken.

Schade aan eigen cijfers voortaan beperkt

Bedrijven met een eigen pensioenfonds moeten wel kijken naar de prestaties van het fonds, maar de ‘schade’ voor hun eigen cijfers blijft voortaan beperkt. Tot nu toe moet een bedrijf alle tekorten incalculeren, ook als ze met de vakbonden een maximale premie hebben afgesproken, of een vaste verdeelsleutel tussen werkgever en werknemer. Straks mag een bedrijf rekening houden met dit soort nuances.

Een goede zaak, vindt RJ-voorzitter Hans de Munnik. ‘Als je ziet wat er de afgelopen tijd gebeurd is, dan denk ik dat het feit dat deelnemers meer risico’s dragen in het pensioensysteem dan de bedrijven nu ook onder IFRS kan worden gereflecteerd.’ De Pensioenfederatie spreekt van een verbetering.

Vanuit de boekhoudhoek mag de dreiging dan zijn afgenomen, toch blijft soms de wens bestaan om alle pensioenrisico’s naar de werknemers te schuiven. Onlangs nog kwam Shell met een voorstel in die richting. Want werkgevers kijken niet alleen naar de papieren werkelijkheid van IFRS, maar ook naar het werkelijke risico van een premiestijging.