Volgens de Rekenkamer is energiebesparing de snelste en goedkoopste manier om de uitstoot van CO2 op korte termijn terug te dringen. De gerealiseerde besparingen blijven echter stelselmatig achter bij de doelen die de rijksoverheid zichzelf stelt, zo concludeert de Rekenkamer in een onderzoek naar ambities en resultaten voor energiebesparing sinds 1995.

Zeer krap

Zo is het energiegebruik in Nederland tussen 1995 en 2007 met 11% toegenomen, aldus de Rekenkamer, terwijl opeenvolgende kabinetten mikten op een groei van slechts 4%. De uitstoot van CO2 is hierdoor 13 megaton hoger uitgekomen dan was beoogd.

Volgens collegelid Kees Vendrik van de Rekenkamer is de overheid niet doortastend genoeg geweest om haar eigen doelen voor energiebesparing te realiseren. ‘Op voorhand was al duidelijk dat de maatregelen om die doelen te halen, zeer krap waren’, zegt Vendrik in een toelichting op het onderzoek. ‘Vervolgens zijn in de uitvoering ook nog verplichtingen geschrapt die tot behalen van de doelstellingen hadden kunnen leiden.’

Samenhang met klimaat

De Rekenkamer betreurt het dat het kabinet-Rutte een jaarlijkse doelstelling voor de energiebesparing heeft geschrapt. De kamer vindt dat het kabinet moet duidelijk maken welk doel het zichzelf stelt. ‘Een jaarlijkse doelstelling is een maatstaf om na te gaan of we op de goede weg zitten en of het beleid op orde is’, aldus Vendrik.

Daarbij pleit de Rekenkamer er voor energie in samenhang met klimaat en duurzaamheid te behandelen. Doordat deze onderwerpen afzonderlijk aan bod komen en door verschillende ministeries worden behandeld, dreigt de Tweede Kamer het overzicht te verliezen over maatregelen en resultaten, stelt de onafhankelijke toezichthouder op de effecten van het beleid van de rijksoverheid.

Energie-intensieve industrie

De Rekenkamer besteedt in zijn vandaag gepubliceerde rapport extra aandacht aan de energie-intensieve industrie. De industrie heeft volgens de onderzoekers relatief weinig bijgedragen aan energiebesparing. Terwijl de totale nationale besparing in de periode 1995-2008 uitkwam op 1,4% per jaar, bedroeg die in de industrie gemiddeld slechts 0,3 tot 0,4%.

Een van de oorzaken hiervan is de fiscaal gunstige regeling voor grote bedrijven die veel energie gebruiken, aldus de Rekenkamer. ‘Wij adviseren de regering om de fiscale druk van de energiebelasting gelijkmatiger te verdelen over kleine en grote ondernemingen’, zegt Vendrik. ‘Nu geven kleine bedrijven relatief veel geld uit om geringe besparingen te realiseren. Het is veel kostenefficiënter als grootgebruikers worden geprikkeld om energie te besparen.’

Te vrijblijvend

In zijn reactie laat de minister Maxime Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) weten dat een in 2009 afgesloten convenant de energie-intensieve industrie stimuleert het energiegebruik te verminderen. Volgens Vendrik geeft de minister echter niet aan waarop die verwachting is gebaseerd. Een soortgelijk convenant (Benchmarking uit 1999) heeft geen effect gehad, constateert de Rekenkamer in zijn rapport. De afspraken waren volgens het onderzoek te vrijblijvend.

Verhagen stelt verder dat hij ervan uit gaat dat de CO2-doelstelling en ook de doelstelling voor duurzame energie in 2020 wel worden gehaald. Hij verwijst daarbij naar de deze week gepresenteerde Green Deal die de rijksoverheid met een groot aantal bedrijven en instellingen heeft gesloten. De Rekenkamer heeft nog niet kunnen beoordelen in hoeverre haar aanbevelingen zijn meegenomen in de Green Deal, aldus Vendrik.