Terwijl de politiek druk doende is om met sociale partners de laatste open uiteinden van het pensioenakkoord uit te werken, overwegen bedrijven met een eigen pensioenfonds helemaal over te stappen naar het individuele ‘defined contribution’-pensioen. Mogelijk komt het pensioenakkoord voor deze bedrijven te laat. De solidariteit tussen generaties vervalt.

Eerste signaal

Een eerste signaal daarvoor is de aankondiging van Shell afgelopen week om nieuwe werknemers per 1 januari 2013 een individuele ‘beschikbarepremieregeling’ te bieden, in plaats van deelname aan het collectieve Shell-pensioenfonds.

Volgens Arnold Jager van arbeidsvoorwaardenadviseur AWVN zien bedrijven de pensioenlasten sneller dan verwacht oplopen onder invloed van de voortwoekerende eurocrisis en de lagere stand van de rente. Het lukt, in weerwil van het pensioenakkoord, nog onvoldoende om met vakbonden afspraken te maken over het maximeren van de pensioenpremies, meent hij. Maar ook de trage politieke besluitvorming schept onzekerheid.

Gesprekken moeizaam

Volgens voorzitter Gerard Rutten van de stichting voor ondernemingspensioenfondsen, verlopen de gesprekken met de bonden ‘op een aantal plekken moeizaam’ maar hij noemt dat eveneens logisch omdat iedereen wacht op de definitieve blauwdruk voor een nieuw pensioenstelsel.

Een belangrijke onduidelijkheid is hoe fondsen hun verplichtingen in het nieuwe stelsel mogen waarderen. Ondertussen wordt volgens Rutten in de bedrijven ‘verkennend’ gesproken over ‘defined contribution’. Bedrijven kunnen daar onder de huidige wet al voor kiezen.

Komende maanden cruciaal

De komende maanden zijn volgens Rutten cruciaal. Dan zullen veel bedrijven een definitieve keuze maken: hebben ze vertrouwen in het nieuwe pensioenstelsel dat voortvloeit uit het pensioenakkoord of kiezen ze voor een ‘beschikbare premieregeling’ om hun stijgende pensioenlasten de baas te blijven?

Bij Shell, dat zich recent nog genoodzaakt zag de pensioenpremie met 10%-punt te verhogen tot een recordhoogte van 45%, is de opstelling van de ondernemingsraad (or) doorslaggevend. Het is niet gezegd dat de or de opstelling van FNV Bondgenoten deelt, die niets wil weten van een beschikbarepremieregeling. Wel kunnen de bonden hun invloed laten gelden aan de cao-tafel. Maar de cao bij Shell loopt pas over een jaar af.

Pensioenrisico's bij werknemers

In het pensioenakkoord is afgesproken dat alle pensioenrisico’s voortaan bij werknemers komen te liggen maar dat de solidariteit tussen generaties overeind blijft. Tegenvallers worden niet meer opgevangen door werkgevers maar uitgesmeerd over tien jaar aan pensioenuitkeringen. Bij een volledige ‘defined contribution’-pensioenregeling vervalt de solidariteit tussen de generaties en sparen werknemers in feite voor zichzelf pensioen. Wel kunnen de kosten collectief gedeeld worden.

Volgens pensioenadvocaat Theo Gommer is de tendens richting dat laatste ‘niet meer te stoppen’. Werkgevers lijken wat dat betreft de jongeren op hun hand te hebben, die vertrouwen dreigen te verliezen in solidariteit met oudere generaties.

Ook Jager van de AWVN denkt dat bedrijven aantrekkelijk proberen te blijven voor jongeren door ze meer keuzevrijheid over hun eigen pensioenspaarpot te geven. Voor de huidige deelnemers in de pensioenfondsen is dat nadelig. FNV Bondgenoten vreest bij Shell dan ook voor ‘een sterfhuisconstructie’ als het huidige fonds niet meer kan rekenen op nieuwe aanwas.