Ingrijpende maatregelen zijn nodig om dit bedrag te realiseren. De kaasschaaf helpt niet voldoende.

Heilige huisjes als de werkloosheidswet, eigen bijdragen in de zorg, de hypotheekrenteaftrek en ontwikkelingssamenwerking staan allemaal op de 'groslijst' voor politieke besluitvorming, maar de gesprekken daarover zijn nog niet begonnen. Dit bevestigen bronnen in Den Haag.

Buffer

Het kabinet heeft afgesproken dat er jaarlijks een buffer is voor tegenvallers van €6 mrd. Zolang tegenvallers binnen die marge blijven, grijpt het kabinet niet onmiddellijk in.

Zo ademt de begroting enigszins mee met de economie. Pas als dat bedrag wordt gepasseerd, wordt ingegrepen, maar dan ook voor de volledige overschrijding. Niet om het tekort weer net binnen die buffer terug te dringen. De ombuigingen lopen zodoende waarschijnlijk beduidend verder op dan €6 mrd.

Overschrijding

Over 2011 blijven de tegenvallende belastinginkomsten binnen de marge, maar over 2012 wordt de grens van €6 mrd, of 1% van het bbp, vrijwel zeker overschreden. De afkoeling van de economie zorgde dit jaar al voor minder belastinginkomsten uit de vennootschapsbelasting en bij de overdrachtsbelasting.

Die lijn kan gevoegelijk worden doorgetrokken naar volgend jaar en daar komt dan bijvoorbeeld ook nog eens oplopende werkloosheid bij. Veel economen verwachten een recessie begin komend jaar, wat minstens twee achtereenvolgende kwartalen van economische krimp betekent.

Structurele maatregelen

Het ontstane begrotingsgat moet in de periode 2013-2015 worden goedgemaakt. Het kan ook dat het kabinet structurele maatregelen neemt die pas op langere termijn dit bedrag opleveren, zoals eerder het verhogen van de pensioenleeftijd per 2020. Als daar voldoende zekerheid over bestaat, mogen ze ook worden meegeteld.

Reacties

D66-Kamerlid Wouter Koolmees vraagt het kabinet direct te beginnen met hervormingen, zodat de groei van de economie wordt aangewakkerd. Dat laat hij weten in een reactie. Koolmees: 'De taboes van VVD en PVV slaan nu stuk op de economische realiteit. We moeten nu beginnen met langer doorwerken en het aflossen van huizenschulden. Uitstel kan niet langer. Het kabinet moet nu echt maatregelen nemen.'

De FNV is fel tegen een extra ronde. FNV-voorzitter Agnes Jongerius: 'Hier trappen we niet in. Ik snap best dat premier Rutte de aandacht wil afleiden van de oneerlijk verdeelde bezuinigingen die nu al keihard bij mensen binnen komt. Hij bezuinigt €18 mrd over de ruggen van de gewone mensen door het persoonsgebonden budget aan te pakken, 70.000 banen van wsw'ers af te pakken en te korten op de uitkeringen van onder andere jonggehandicapten.  Ik vind dat ongehoord. De armoede stijgt in dit land en het kabinet wil opnieuw de gewone mensen pakken.'

Prognoses

Vrijdagmiddag komt De Nederlandsche Bank met prognoses voor 2012 en 2013, voor groei en begrotingstekort. Het kabinet vaart echter, zoals altijd, op prognoses van het Centraal Planbureau.

Komende dinsdag geeft het CPB een eerste, voorlopige indicatie voor de komend jaren. In februari en maart komt het CPB met het Centraal Economisch Plan, de CEP. Dat vormt de basis voor politieke besluitvorming in het kabinet.

De knopen daarover worden doorgehakt in mei. Dat is vrij laat om nog in 2012 forse besparingen of extra belastinginkomsten te genereren, dus de bulk van het extra bedrag, dat bovenop de afgesproken €18 mrd voor deze kabinetsperiode komt, zal pas vanaf 2013 worden binnengehaald.