De allergrootste vijf pensioenfondsen doen het opvallend slecht. Bij deze fondsen hangt een verlaging in de lucht van gemiddeld 7,9 %.

Dat blijkt uit eindejaarsonderzoek van deze krant naar de financiële positie van de vijftig  grootste pensioenfondsen, die 89% van de Nederlandse pensioenpot uitmaken. Op 31 december maakt de Nederlandsche Bank (DNB) de balans op. Een korting wordt per april 2013 doorgevoerd.  Pensioenfondsen hebben enkele mogelijkheden om deze te verzachten.

Tweederde van de totale pensioenpot

De zeventien grote fondsen, waar gemiddeld 5,9% dreigt te worden gekort, vertegenwoordigen 65% van de totale pensioenpot. Deze fondsen hebben eerder bekend gemaakt welke dekkingsgraad zij aan het einde van het jaar moeten hebben volgens de in 2009 bij de Nederlandsche Bank ingediende herstelplannen. Van de overige fondsen heeft een deel geen herstelplan, omdat ze boven de vereiste grens van 104%  tot  105% zitten. Een ander deel heeft wel een herstelplan, maar wil desgevraagd niet openbaren welke stand de dekkingsgraad per 31 december zou moeten hebben.

DNB hanteert de stand van de lange marktrente van 31 december om te berekenen hoeveel een pensioenfonds nu in kas moet hebben om alle toekomstige uitkeringen te kunnen betalen. Hoe lager de rentestand, des te hoger de verplichtingen van een fonds. Hogere verplichtingen leiden tot een lagere dekkingsgraad.

Slechter dan het lijkt

In wezen staat de Nederlandse pensioenwereld er nog slechter voor dan nu uit het FD- onderzoek blijkt, zegt actuaris Dennis van Ek van pensioenadviesbureau Mercer. De lange marktrente staat nu immers een kwart procentpunt lager dan eind november. Een dergelijke kleine daling van de marktrente kan toch een effect van meerdere procentpunten op de dekkingsgraad hebben.

Van de vijftig  grootste pensioenfondsen hadden eind november 32 fondsen een dekkingstekort. De gemiddelde dekkingsgraad was eind november 101,3 %. Hierbij zijn de dekkingsgraden van zeven fondsen niet meegenomen, omdat zij deze niet openbaar wilden maken. De gemiddelde dekkingsgraad van alle 332 pensioenfondsen bedroeg  eind november 97%, zo berichtte DNB eerder. In totaal zijn er volgens DNB 261 fondsen in onderdekking.

Als er alleen wordt gekeken naar de vijf grootste fondsen van Nederland kleurt het beeld zwarter. De gemiddelde dekkingsgraad was er in november 92,3 %. Het gaat om ABP, Zorg en Welzijn, de metaalfondsen PME en PMT, en het pensioenfonds voor de Bouw.

Ruim een miljoen Nederlanders

Een gepensioneerde of werknemer heeft vaak meerdere pensioenpotjes bij verschillende fondsen staan. Het verlagen van de pensioenen bij de grote fondsen raakt circa zeven miljoen van deze potjes. Hierdoor dreigt het pensioen van meer dan een miljoen Nederlanders te worden verlaagd. Actuaris Jeroen Koopmans van pensioenadviesbureau Lane Clark & Peacock noemt  de slechte prestatie van de grootste vijf fondsen opvallend. ‘Er kan een vraagteken worden gezet bij de algemene aanname dat grotere pensioenfondsen per definitie beter worden geleid.’

Mocht de rente straks tot grote hoogten stijgt, dan bestaat de kans dat sommige fondsen de pensioenen niet hoeven te verlagen. De kans op een hogere rente is volgens analisten echter minimaal. Zij verwachten dat de lange rente ook komend jaar op een laag niveau blijft.

Korting verzachten

Er is een aantal manieren om de korting te verzachten. Een fonds kan de premie verhogen. Doorgaans haalt een verhoging van de premie weinig uit, omdat het pensioenvermogen niet in verhouding staat tot het premievolume. Een andere mogelijkheid is het versoberen van de toekomstige pensioenen. Dit moet aan de cao-tafel worden afgesproken. Recentelijk heeft metaalfonds PME dit gedaan. Een derde optie  is  bijstorting door de werkgever maar bedrijven zitten hier niet op te wachten.  Een laatste, ultieme oplossing is het aanpassen van de regels voor het berekenen van de dekkingsgraden. Hiertoe kan DNB in theorie beslissen, maar alleen als de toezichthouder oordeelt dat de markt ernstig verstoord is. Tot nu toe lijkt DNB niet van zins om dit te doen.