De onderhandelingen op de klimaattop in het Zuid-Afrikaanse Durban verlopen zeer moeizaam. Verschillende delegaties zijn al naar huis, wat het bereiken van een akkoord waar alle 190 landen zich achter scharen nog ingewikkelder maakt.

De bijeenkomst had eigenlijk vrijdag al moeten eindigen, maar gastland Zuid-Afrika zag zich genoodzaakt een extra dag in te plannen nadat het conceptakkoord van tafel werd geveegd door de Europese Unie en - toen nog - 70 ontwikkelingslanden en eilandstaatjes.

Die landen hadden vooral moeite met hoe juridisch bindend het akkoord zal zijn. Volgens critici verplichtte de gekozen formulering de ondertekenende landen tot niets. Ook over het tijdspad bestaat onenigheid: de afspraken over de reductie van CO2-uitstoot zouden pas na 2020 van kracht worden. Dat is veel te laat, vinden de EU en de ontwikkelingslanden, die zelf aan 2015 denken.

Grote vervuilers

Op de klimaattop is een tegenstelling ontstaan tussen ambitieuze landen als de EU en de landen die het meeste lijden onder klimaatverandering - meestal ontwikkelingslanden - aan de ene kant en aan de andere kant landen als de VS, China en India. Die landen zijn grote vervuilers en zijn dus onmisbaar voor een akkoord, maar zitten niet te wachten op een wettelijk bindend klimaatverdrag.

Dat de Europese Unie erin slaagde ontwikkelingslanden te overtuigen is opvallend, omdat daarmee voor het eerst de scheidslijn tussen onwikkelingslanden en ontwikkelde landen werd doorbroken. Die scheiding stamt uit het Kyoto-verdrag, waarin de ontwikkelde landen betalen voor de vervuiling die zij grotendeels zelf veroorzaakt hebben. India en vooral China presenteren zich als leider van de ontwikkelingslanden die ze destijds waren, terwijl ze inmiddels tot de grootste vervuilers van de planeet horen.

Inzet

De afgelopen twee weken hebben vertegenwoordigers van 195 landen in het Zuid-Afrikaanse Durban onderhandeld over het klimaat. Inzet is om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen en de opwarming van de aarde tegen te gaan nu het huidige klimaatakkoord van Kyoto in 2012 afloopt. Door de crisis is het thema klimaat echter van de politieke agenda verdwenen.

De belangrijkste doelen van de klimaattop zijn de 'Durban roadmap' en de oprichting van een klimaatfonds.

De ‘Durban roadmap’ is een routekaart met afspraken over hoe de wereld de komende jaren gaat toewerken naar een nieuw klimaatakkoord. De EU heeft aangeboden om eenzijdig het Kyoto-protocol te verlengen als er zo’n routekaart komt. Kyoto, dat bindende afspraken bevat over emissiereducties, loopt eind 2012 af.

De oprichting van een groen klimaatfonds moet de arme landen helpen de gevolgen van klimaatverandering te bestrijden en hun uitstoot te verminderen. In het fonds komt vanaf 2020 jaarlijks $100 mrd van ontwikkelde landen. Omdat niet wordt afgesproken waar het geld precies vandaan moet komen, noemen sommige waarnemers de eventuele oprichting van het fonds een lege huls.