De Rotterdamse woningbouwcorporatie Vestia heeft ongewild de knuppel in het hoenderhok gegooid. De verhuurder heeft zich overeten aan gecompliceerde financiële producten. Dat dreigt op een financieel debacle uit te lopen. Niet alleen voor deze corporatie, maar voor de gehele sector. Het toezicht staat nu ter discussie.

Hoe heeft het allemaal zover kunnen komen ondanks een heel cordon aan interne en externe toezichthouders? De belangrijkste externe toezichthouder, het Centraal Fonds Volkshuisvesting, vindt het te gemakkelijk om te zeggen dat het toezicht faalt. De politiek heeft ook boter op haar hoofd, zegt het CFV, want een verzoek om strengere regels is indertijd van tafel geveegd.

Het is een aloud probleem. Mede om financiële redenen heeft voormalig CDA-staatssecretaris Enneüs Heerma begin jaren negentig de banden tussen de corporaties en de overheid verbroken. Iedereen vond het een succes net zoals de verzelfstandiging van de Nederlandse Spoorwegen. Totdat de treinen niet op tijd bleken te rijden.

De politiek heeft moeite om ergens de handen definitief van af te halen. Bij sommige sectoren is een grote overheidsinvloed echter gewenst en moet de overheid scherp blijven toezien. Dit geldt zeker voor de volkshuisvesting voor de lagere inkomens, waarin Nederland een lange traditie heeft.

Dat de overheid bij haar bemoeienis met de volkshuisvesting steken heeft laten vallen sinds de operatie van Enneüs Heerma is duidelijk. Een voorbeeld is het jaarsalaris van een half miljoen voor directeur Erik Staal van Vestia, ruim boven de balkenendenorm. Er zijn meer grootverdieners in deze semipublieke sector maar Staal spant de kroon.

En nu is het fout gegaan bij de financiële escapades van corporaties. Toezicht op gecompliceerde financiële producten vergt veel kennis van de toezichthouders. Zeker de raad van commissarissen van Vestia lijkt deze kennis te ontberen. Deloitte, tot het jaarverslag over 2009 de accountant van Vestia, heeft er in de jaarrekening over 2009 specifiek naar gekeken, maar niets onoirbaars gevonden. Toezichthouder CFV en garantiesteller Waarborgfonds Sociale Woningbouw hebben ook geen zichtbaar alarm geslagen. Het is zaak dat de toezichtsketen de hand in eigen boezem steekt en zich afvraagt of ze wel voldoende kennis in huis heeft. Dan kunnen dit soort excessen tot het verleden behoren.