Ze moeten hun imago, arbeidsomstandigheden en betalingen zodanig verbeteren dat het voor Nederlanders aantrekkelijk wordt om er te werken.

Dit zei minister Henk Kamp van Sociale Zaken dinsdagmiddag in een debat over arbeidsmigratie. Het debat werd gevoerd naar aanleiding van een parlementair onderzoek. Er zijn nu naar schatting 340.000 mensen uit Midden- en Oost-Europa in Nederland, inclusief partners en gezinnen. Dat is vele malen meer dan voor het openstellen van de grenzen werd verwacht. Zij concurreren met werkzoekenden en mensen met een uitkering die kunnen werken. Volgens Kamp zijn dat er meer dan een half miljoen.

Flevoland

Kamp gaf als voorbeeld Flevoland, waar 27.000 mensen werk zoeken, maar waar alleen in de Noordoost-Polder al 2000 mensen uit Polen en andere Oost-Europese landen werken. Dat betekent volgens Kamp dat gemeenten en werkgevers zich onvoldoende inspannen om Nederlanders aan het werk te krijgen.

Kamp heeft werkgevers individueel en via hun koepelorganisaties al aangesproken op deze verantwoordelijkheid. Hij kan concreet niet heel veel doen, maar wel drang uitoefenen. ‘Van alle werkgevers haalt 95% zijn werknemers uit Nederland. De productiviteit ligt zeer hoog, dus Nederlanders willen echt wel werken. Als gemeenten en het UWV de mensen niet aanbiedt, moeten de werkgevers zelf mensen werven, zoals bijna alle werkgevers doen.’

Tegenover het feit dat deze mensen misschien iets meer uren willen draaien tegen iets lagere lonen staat dat ze geen huisvesting hebben en de taal niet spreken. Die drempel weerhoudt bepaalde werkgevers er kennelijk niet van om deze mensen toch aan te nemen.

Nederlandse taal

Martijn van Dam (PvdA) stelde voor om een bepaalde kennis van het Nederlands te eisen, bijvoorbeeld voor de veiligheid op de werkvloer. Volgens Kamp accepteert de Europese Unie dat niet. Dat wordt als afscherming van het vrije verkeer van werknemers gezien.

Gemeenten doen het volgens Kamp goed en steeds beter. Ze hebben er ook steeds meer financieel belang bij, want ze moeten anders bijstandsuitkeringen verstrekken. Volgens Kamp zijn bijvoorbeeld enkele kleinere gemeenten in Groningen heel actief en van de grote noemde hij Rotterdam, die zeer actief samenwerkt met het Westland. Kamp zei wel dat de financiële prikkel voor gemeenten misschien nog forser moet worden. ‘De omslag is er wel, maar het gaat nog niet ver genoeg. Als ik vraag aan mensen die een jaar in de bijstand zitten of ze drang van de gemeenten hebben gevoeld om te gaan werken, zegt drie kwart “nee”!’

Malafide uitzendbureaus

De ambitie van de parlementaire werkgroep om malafide uitzendbureaus binnen twee jaar uit te bannen, noemde Kamp aan de forse kant. Er wordt al jaren aan gewerkt, maar ze zijn er nog steeds. Certificering is inmiddels een eis, dat kan misschien helpen. Een vergunningsstelsel sluit Kamp niet uit, maar dat heeft in het verleden ook niet het beoogde effect gehad.

De vijf belangrijkste problemen rond werknemers uit Midden- en Oost-Europa zijn: onvoldoende registratie (dus is er geen behoorlijk beleid op te voeren), uitbuiting, huisvesting, toenemend beroep op Nederlandse sociale voorzieningen en concurrentie met Nederlandse werklozen. Kamp benadrukte dat veel immigranten hard werken en bijdragen aan de Nederlandse economie. 

Huisvesting

Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft overleg gevoerd met de gemeenten en Aedes, de koepel voor woningcorporaties, over de huisvesting van deze immigranten. Er komt binnenkort een ‘nationale intentieverklaring’ van de betrokkenen om in tien regio’s werk te maken van maatwerk voor deze groep. Kamp benadrukte dat huisvesting de verantwoordelijkheid is van gemeenten. Mochten die tegen belemmeringen oplopen, dan is het kabinet welwillend om mee te denken over oplossingen.

Kamp wil verder het recht op bijstand voor arbeidsimmigranten beperken. Nu hebben mensen die een jaar in Nederland verblijven recht op bijstand. Kamp vindt dat te kort, want die sociale zekerheid is in vele jaren door Nederlanders opgebouwd en die hebben daar jaren premie voor betaald. De minister wil die termijn daarom gaan optrekken naar vijf jaar. Daarvoor moeten echter wel de Europese regels worden opgerekt. Kamp stelt dat hij langzaam maar zeker meer medestanders krijgt in de EU om het onderwerp ‘uitkeringstoerisme’ op de agenda van de Europese Commissie te krijgen.

Inclusief AOW maken nu een kleine 12.000 mensen uit Midden- en Oost-Europa gebruik van de sociale zekerheid. Dat aantal valt volgens Kamp nog mee, maar de groei is erg hoog.