Carel Grol en Arend Clahsen

De tijdelijke rust rond de Europese schuldencrisis is net zo bedrieglijk als de paniek voor de jaarwisseling, stelt econoom Willem Buiter.

Amsterdam

De landen van de eurozone komen uiteindelijk, met pijn en moeite, uit de staatsschuldencrisis. Dit verwacht hoofdeconoom Willem Buiter van Citigroup, vrijdag op bezoek in Amsterdam tijdens een roadshow. Spanje en Italië zullen hun financiën op orde krijgen en de ECB zal wanneer noodzakelijk inspringen. Een vergaande integratie van begrotingsbeleid is volgens hem niet per se noodzakelijk.

‘Het ontbreken van slecht nieuws is tegenwoordig al goed nieuws. Als Spanje voor tien jaar tegen 5% kan lenen is dat beter dan 6% of 6,5%. Bij Italië daalde de rente donderdag naar 6,5%. Maar dat is nog steeds niet houdbaar. Het is dus goed nieuws in zeer beperkte mate. Het lijkt niet op het begin van het einde zoals in december, maar de paniek van toen en de rust nu zijn overdreven. We zullen ongetwijfeld nog een paniekfase meemaken voor dit is opgelost.’

Psyche van de markt

‘Voor een deel. Toen de driejaarsleningen werden aangekondigd, waren de markten nog in paniek. Markten zijn als psychotische dieren, als een bipolaire patiënt: identieke situaties worden telkens anders geïnterpreteerd. Als de psyche van de markt niet gestopt wordt door vastbesloten acties als de driejaarsleningen kan die grote schade veroorzaken. De markten realiseren zich nu dat de ECB geen onordelijke wanbetaling zal toestaan in grote landen. Dit geeft Spanje en Italië tijd om hun huis op orde te krijgen. Als dat een sterk vervolg krijgt, kan dat het begin zijn van de weg uit het dal. Maar er moet geleverd worden, het liefst onder een trojka-programma om vertrouwen te scheppen. De ECB kan het niet alleen doen.’

‘Dat is de meest waarschijnlijke uitkomst. Het zal niet fraai worden. De hervormingen die Spanje nodig heeft, zijn nooit vertoond sinds de dood van Franco. Het land heeft 44% jeugdwerkloosheid. Dat is stuitend, niet alleen vanwege de economische, maar ook vanwege de menselijke verspilling. Het is een generatieconflict. De privileges van insiders moeten worden weggenomen. Ouderen hebben de goede banen, terwijl jongeren de keus hebben om dagloner of werkloos te zijn. We vechten intergenerationele conflicten uit, niet alleen bij staatspensioenen of zorgkosten, maar ook op de arbeidsmarkt.’

Bevolkingspiramide op zijn kop

‘Er moet een politieke herbezinning komen, niet alleen in Spanje, maar ook in de periferie en heel Europa. Maar dat is een groot probleem omdat onze bevolkingspiramide op zijn kop staat. Dat betekent dat ouderen de jongeren overstemmen. Het is niet voldoende om minder te besteden en meer belasting te heffen. Er moet een stem gegeven worden aan de generatie die op de schroothoop terecht dreigt te komen. Zowel als econoom als vader van twee kinderen ben ik bezorgd. Kijk niet alleen naar de centrale bank en de ministeries van financiën. Kijk naar sociale zaken en economische zaken en naar het politieke systeem. Daar moet hervormd worden voordat je de economische problemen kunt oplossen.’

‘Natuurlijk. Hier is gesteggel over de AOW-leeftijd die naar 66 gaat. Eigenlijk had die op 70 moeten staan. Spanje staat onder schot – dan gaan dingen veel sneller en verder. Ook hier moet worden hervormd. De noodzaak is de moeder van vooruitgang, maar in Nederland is de noodzaak niet groot genoeg, maar dat moment zal wel komen. Geen twijfel daarover.’

Crisis is geen meteoriet

‘Fundamenteel is dat veel belangrijker. Uiteindelijk bepalen de politiek en het sociale krachtenveld de opties voor hervormingen. Positieve schokjes zoals donderdag hebben weinig betekenis, maar ze herinneren ons eraan dat we kansen hebben om de problemen op te lossen. De crisis is geen meteoriet die onvermijdelijk inslaat. Het zijn zelf toegebrachte wonden. Zodra we stoppen onszelf de polsen door te snijden zal het beeld verbeteren. Dat zal niet snel gaan. We hebben er tientallen jaren over gedaan om in deze problemen te komen. Als we geluk hebben, kost het alleen jaren om eruit te komen.’

‘Dat zal ze wel moeten doen omdat zij de enige buffer is tussen ons en hernieuwde paniek op de markten. Die paniek kan bij landen als Spanje, Italië en ook Frankrijk, België en Oostenrijk de dreiging van wanbetaling veroorzaken. Ik verwacht dat ze pas laat groter zullen ingrijpen. Ze zitten vast in een ideologische klem. Ze moeten het excuus hebben van onordelijke markten die het monetair beleid dwarsbomen. Dat is onzin, maar dat is wat zij nodig hebben vanwege dat mysterieuze ding dat Draghi de geest van het verdrag noemt. Wat is dat? Iets als De geest van Kerstmis? Dat zegt mij niets. Het is de Weimar-fobie die de ECB verlamt en ertoe leidt dat ze met een hand op de rug strijd voert. Tot dusver vecht de ECB zo goed als ze kan. Het zal uiteindelijk voldoende zijn, maar het zal langer duren voordat de rentes dalen.’

Europees Hof

‘Het is een Stabiliteits- en Groeipact op steroïden. Het is alleen belangrijk omdat het de ECB aan boord brengt. De ECB heeft geruststelling nodig dat deze crisis zich niet herhaalt. De kans dat dit pact sterker is dan het vorige is beperkt. Het is niet eens duidelijk of de Europese Commissie landen voor het Europees Hof kan slepen. Dat betekent dat landen zichzelf keuren. Ik ben wel eens in de rechtbank geweest en er zijn er maar weinig waar de verdachte zelf het vonnis mag uitspreken.’

‘We hebben geen federaal Europa nodig of eurobonds. De unificatie van begrotingspolitiek die we nodig hebben, is minimaal. De nationale soevereiniteit over de staatsschuld en begroting moet afgenomen worden als dat nodig is. Dat moet veel beslissender dan in dit fiscal compact. Je hebt verder de capaciteit nodig om de bankensector los te koppelen van nationale overheden. Een insolvente bankensector en een insolvente overheid houden elkaar in een wurggreep. Dat kun je oplossen door banken uit nationale handen te nemen. Alle banken moeten een Europese vennootschap worden, met een Europese toezichthouder, resolutieautoriteit en depositogarantiestelsel. De enige begrotingsdimensie die nodig is, is een herkapitalisatiefonds van € 400 mrd tot € 500 mrd. In zo’n stelsel kun je een sterke bank in een zwak land hebben en stopt de kruisbesmetting. Nu kun je alleen een zwakke bank in een zwak land hebben, omdat een bank net zo sterk is als het land zelf.’

‘Nonsens. De euro is een uitstekend idee. Het heeft nog wat geknutsel nodig, maar een gezamenlijke munt is noodzaak voor de efficiënte integratie van financiële markten die Europa wenst. De notie dat elk euroland erop vooruitgaat met de herintroductie van de eigen munt, is slechte economie. Nog afgezien van het idee dat een land zich naar welvaart kan devalueren. Dan was Zimbabwe het rijkste land ter wereld.’