Maaike Homan

De werkloosheid in Spanje is torenhoog. Toch zijn vacatures soms onvervulbaar. Niet alleen voor hooggekwalificeerd personeel, maar verrassend genoeg ook voor laagdrempelige banen.

Madrid

Op een heuvel in de groene en vruchtbare Noord-Spaanse regio Aragón ligt het familiebedrijf van Luis Domínguez Santaliestra. Op 65 hectare grond staan eindeloze rijen olijfbomen van biologische teelt. De olijfpers staat midden op het terrein in een overdekte hal, naast de winkel met proeverij.

In november en december draait het bedrijf van Santaliestra op volle toeren. De olijven kleuren dan bijna groen en dat betekent oogsten, met de hand. Want alleen dan kun je olie afleveren van de hoogste kwaliteit, vertelt hij.

Om al die olijven te plukken, huurt de ondernemer sinds een paar jaar Senegalezen in. ‘Geen idee waarom, maar geen Spanjaard kan tippen aan de manier waarop zij plukken.’ Maar dat is niet de enige reden: ‘Niemand wil dit werk nog doen. Spanjaarden voelen zich er te goed voor. Ze zitten liever werkloos thuis.’

Spanje telt vijf miljoen werklozen. Dat aantal neemt volgens de jongste voorspellingen van de Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling (Oeso) komend jaar alleen maar toe. Toch zijn er bedrijven die moeilijk aan werknemers kunnen komen. Zo hangen bij café El Rincón de Pelayo in het centrum van Madrid al weken twee A4’tjes op het raam met een oproep voor een fulltime serveerster en een keukenhulp. ‘Vijf miljoen werklozen, geloof je het zelf’, lacht de barman. ‘Als dat echt zo was, had ik wel eerder iemand gevonden.’

Een ieder heeft zo zijn verklaring waarom laagbetaald werk in Spanje vaak blijft liggen. ‘Door de toetreding tot Europese Unie en deelname aan de euro is Spanje in een korte tijd een rijk land geworden’, zegt econoom Josep Oliver i Alonso, werkzaam aan de Autonome Universiteit in Barcelona. ‘De banen die er nu zijn, zijn zoveel beter dan vroeger. Niemand wil een stap terug doen en mensen wachten liever op betere tijden.’

Bovendien zijn Spanjaarden erg gehecht aan hun eigen woonplaats. ‘Je krijgt mensen al amper van Leganés, Zuid-Madrid, naar Alcobendas, ten noorden van de stad’, zegt de Nederlandse ondernemer Henk van Soest die gekwalificeerd Spaans personeel naar Nederland wil halen. Laat staan dus van het zuiden van Spanje, waar veel werkloosheid is, naar het noorden van het land.

Dat laagdrempelige vacatures onvervuld blijven, houdt ook verband met het zwarte werk. Een recent rapport maakt gewag van vier miljoen banen in het zwarte circuit. Die studie schat de waarde van de zwarte economie in Spanje op € 1062 mrd, zo’n 25% van het bruto binnenlandse product.

Frappant is het wel, zegt Juan Carlos Martínez Cañabate. Hij is directeur van het schoenenmuseum in Elda, vlak bij Alicante, waar jaarlijks miljoenen schoenen worden gemaakt. Hij spreekt dagelijks met producenten en fabriekseigenaren in zijn stad. ‘Kranten staan bol van de verhalen over werkloosheid, maar hier kunnen fabrieken niet op volle kracht werken door een tekort aan personeel.’

De werkloosheid in de regio Alicante is bijna het hoogst van heel Spanje. De helft van de jongeren kan geen werk vinden. ‘Jongeren halen hun neus op voor een fabrieksbaan. Ja, het is hard werken, maar ze doen er ook kennis op. Het vak van schoenmaker sterft zo uit en dat gaat de hele regio treffen’, vertelt Cañabate tijdens een rondleiding door het museum.

Hij denkt dat veel jongeren nog altijd de hoop hebben op een vaste baan als ambtenaar. De vacatures die de fabrieken in zijn stad hebben, zijn allemaal tijdelijk. Er zijn vooral extra mensen nodig in de hoogseizoenen, als de winter- en zomercollecties worden gemaakt. ‘Veel werklozen in deze omgeving hebben jarenlang in de bouw gewerkt voor hoge salarissen. Voor minder doen ze het niet, maar de tijden zijn nu eenmaal veranderd.’

Econoom Alonso uit Barcelona maakt zich ook niet druk om het almaar oplopende werkloosheidspercentage. ‘Er zijn collega-economen die roepen dat dit jaren gaat duren, maar zij houden geen rekening met de demografische verandering van Spanje.’

Nu is bijna 19% van de ruim 47 miljoen Spanjaarden ouder dan 65 jaar. In 2050 is een op de drie boven de 65. ‘We hebben over een paar jaar veel immigranten nodig om deze gaten op te vullen, immigranten die nu door de crisis allemaal weer vertrekken. Ik maak mij eerder druk om alle pensioenkosten en die van de gezondheidszorg dan de werkloosheid.’

In de fabriek van schoenenproducent Paco Herrero in Elda werken ook bijna alleen maar vijftigers. ‘Als we geen nieuwe mensen kunnen vinden, dan moeten we ze actief zoeken, of anders onze productie verplaatsen naar een ander land’, zegt Luis, manager in de fabriek, die uit concurrentieoogpunt zijn achternaam niet wil geven. ‘Ik vraag mij wel eens af hoe erg die economische crisis moet worden voordat mensen hier in de rij staan voor werk.’

Een man drinkt in zijn eentje koffie in een café in Pamplona. De Spaanse horeca kampt ook met een tekort aan personeel.

Deze week sprak Mariano Rajoy, Spanje’s nieuwe conservatieve premier die half december officieel aantreedt, met de vakbonden en werkgeversorganisatie over zijn hoogste prioriteit: de arbeids-markt­hervormingen. Die moeten met name het hoge percentage werklozen terugdringen.

Rajoy wil nieuwe contractvormen invoeren met minder rechten voor werknemers met vaste contracten, de cao’s laten afsluiten op bedrijfsniveau en meer trainingen voor werknemers. Hij wil voor Driekoningen, op 6 januari, een overeenkomst hebben bereikt. Lukt dat niet dan zal Rajoy de hervorming zonder steun doorvoeren.

Niet verrassend zijn de twee grootste vakbonden, UGT en CCOO, tegen veel voorstellen. Maar volgens Joan Rosell, voorzitter van werkgeversorganisatie CEOE, is het nu niet de tijd om dwars te liggen. ‘De toekomst van Spanje staat op het spel’, liet hij de pers na afloop van het gesprek weten.