Volgens de overheidsrichtlijn zijn goedkopere buikoperaties goed genoeg. De overheidsbudgetten die zorgverzekeraar Achmea krijgt toegewezen, zijn te krap om de overheidsrichtlijnen te negeren. Zo kost een prostaatkankeroperatie met robot €8700 en zonder robot €7100. Om een verliespost van €1600 per operatie te vermijden, besloot zorgverzekeraar Achmea per 2012 de operatierobot niet langer te vergoeden.

Dubbelblind onderzoek

De overheid eist dat er eerst dubbelblind onderzoek wordt gedaan naar de winst van de robot. Dit is vreemd, want het is onethisch om de ‘blinde’ controlegroep de robot te onthouden. Uit ongecontroleerde, pragmatische studies blijkt dat steeds kleinere tumoruitlopers en millimeter kleine lymfklieren worden verwijderd, wat overlevingskansen vergroot.

Prostaatkankerpatiënten hebben met een robotoperatie minder bloedverlies en zijn sneller ter been, zonder letsel aan endeldarm en blaas. Er wordt zenuwsparend geopereerd, waardoor de potentie blijft gespaard. De technische verbeteringen volgen elkaar snel op. De robotogen kregen 3D-zicht, tien keer vergroting en geïntegreerde echobeelden. De mechanische miniatuurgewrichten kregen filters tegen trillingen. Het einde is nog lang niet in zicht.

Onnodige kosten

Als het kabinet de markt een kans gaf om de vraagzijde te ontwikkelen, was er geen patiënt die van de robot afzag. Maar het gebruikt onethische, zogenaamd wetenschappelijke eisen om het zorgaanbod te korten op ‘onnodige’ kosten. Het is een aanpak die al dertig jaar niet werkt. In 2010 waren de zorguitgaven €87,6 mrd, waarvan zo’n €18,5 mrd aan strikt noodzakelijke geneeskunde, zoals een robotoperatie bij prostaatkanker. De uitgave van €69,1 mrd aan minder noodzakelijke zorg is verhoudingsgewijs de hoogste ter wereld. Wij zullen dus keuzes moeten maken in de basiszorg.

Het Europees parlement verplicht Nederland om per 2013 de rechtspositie van patiënten te versterken. Het kabinet reageert met een schijnbeweging. De zorgvraag wordt geregeld met de Wet cliëntenrechten zorginstellingen (Wcz). Deze verplicht zorginstellingen om patiëntenraden in te stellen die subsidie krijgen om patiëntversies te maken van overheidsrichtlijnen. Zodoende versterkt het kabinet niet de zorgvraag, maar het centrale zorgaanboddictaat.

Definitie noodzakelijke zorg

Om de nodige fundamentele keuzes te kunnen maken, moet de vraag bij de definitie van noodzakelijke zorg betrokken worden. De rechtspositie van de patiënt kan worden versterkt door de ombudsman weg te halen bij de zorgverzekeraars en de geschillencommissie uit de centrale overheid. De Wcz kan pragmatischer worden ingevuld door de publicatie van resultaten in de praktijk verplicht te stellen. De gezondheidswinst van behandelingen is belangrijk bij de afweging van wat noodzakelijke zorg is.

Wim Huppes is internist te Hilversum.