Met een raadpleging van de bevolking wilde hij de oppositie in het Griekse parlement tegen bezuinigingen neutraliseren.

Daar zat wat in. Papandreou zag zijn machtsbasis gestaag afbrokkelen. Immers, het enige wat hij de Grieken te bieden had, was stijgende werkloosheid en dalende welvaart. Het verzet tegen zijn beleid groeide. Ik vermoed dat hij daarom koos voor een vlucht naar voren, maar ik heb ook gelezen dat hij het deed op aandringen van het leger, dat sociale onlusten vreesde.

Het kosste hem de kop

Hoe dan ook, het kostte hem de kop. De EU, aangevoerd door de Duitse bondskanselier Merkel en de Franse president Sarkozy, maakte duidelijk dat de Griekse regering geen ‘nee’ kon riskeren. Dat zou het voortbestaan van de euro op het spel zetten. Papandreou stapte op. Voormalig centrale bankier Papademos werd een technocratische premier van een Griekse regering van nationale eenheid. Hij ging door met de verlangde bezuinigingen, die niet zozeer de schuld deden slinken, als wel de economie. Ondertussen onderhandelde hij constructief verder over een schuldenakkoord met de EU.

Dat akkoord hangt al maanden in de lucht. Waarom? De Europese Unie eist dat alle belangrijke Griekse politieke partijen zich eraan verbinden, ook de grootste oppositiepartij van Antonis Samaras. Minister van Financiën De Jager liet donderdag in Het Financieele Dagblad optekenen dat hij idealiter te maken zou hebben met Griekse machthebbers van wie je weet dat zij na de verkiezingen het hervormings- en bezuinigingspakket steunen.

Referendum

Volgens mij kun je het ideaal van De Jager op twee manieren bereiken. Ten eerste door een dictator te benoemen die de verkiezingsuitslag zelf bepaalt. In de tweede plaats door een referendum te houden waarmee de bevolking een ondubbelzinnig mandaat geeft aan de gehele politieke elite. Het referendum van Papandreou vond De Jager een slecht idee. Dan blijft de andere mogelijkheid over.

Het doet me denken aan november 2010, toen Ierland met de Europese Unie onderhandelde over steun terwijl de coalitie wankelde. Premier Cowen kon elk moment een verkiezing uitschrijven die het einde van zijn regering zou betekenen. Olli Rehn, Europees Commissaris van begrotingszaken, vertelde Cowen dat hij eerst de bezuinigingen door het parlement moest loodsen voordat de Ierse kiezer naar de stembus mocht gaan.

Wie denk je wel dat je bent?

Deze Brusselse interventie was een kolfje naar de hand van Nigel Farage, medevoorzitter van de eurosceptische fractie Europa van Vrijheid en Democratie in het Europees Parlement. ‘Just who the hell do you think you people are?’ bulderde hij tegen de Commissie. Sinds wanneer bepaalt de Europese Unie wanneer een land nationale verkiezingen houdt?

Wie denk je wel dat je bent? De Griekse president Carolos Papoulias zei het vorige week bijna letterlijk tegen de Duitse minister van financiën. ‘Wie is de heer Schäuble om smalend te doen over Griekenland? Wie zijn de Nederlanders, wie zijn de Finnen?’ Zo reageerde hij toen Schäuble vertelde dat Griekenland een bodemloze put dreigde te worden.

Grens flinterdun

Inderdaad, wie zijn de Nederlanders, wie zijn de Finnen? Wie of wat zijn wij? Volgens mij zijn wij vooral erg in de war. De christendemocraten in het Europees Parlement vragen de Nederlandse liberale premier uit te leggen waarom hij een xenofobe website gedoogt van zijn gedoogpartner. Sinds wanneer legt een Nederlandse premier verantwoording af aan het Europees Parlement?

Verwarring over de legitieme grens van bemoeizucht wordt langzamerhand de achilleshiel van de Europese Unie. De grens tussen ‘Wie denk je wel dat je bent?’ en ‘Barst maar!’ is flinterdun.

Bruno de Haas is hoofd Beleid en Onderzoek bij Media Pensioen Diensten.