Het eindspel. Het Financieele Dagblad zette dat woord gisteren groot op de voorpagina. Twee jaar nadat de Griekse regering bekendgemaakt had dat het begrotingstekort net iets hoger was dan gemeld, hebben we de laatste fase van de eurocrisis bereikt. De fase waarin het kapitaal niet meer van Italië naar Duitsland wordt verschoven, maar het geld ons continent ontvlucht. De boze burgers, de apathische politici en de hysterische beleggers krijgen waar ze twee jaar naar toe hebben gewerkt: een bankrun op Europa.

Bangmakerij?

Nee, ik kan me ook geen duidelijke voorstelling maken van wat er gebeurt als we dit eindspel verliezen. Oncontroleerbare kapitaalvlucht dwingt de banken op de knieën. Overheden kunnen de banken niet redden, want de markt voor staatsobligaties droogt op. Ook de Nederlandse overheid komt in acute liquiditeitsproblemen. Alleen al om de oude schuld te herfinancieren moet Nederland iedere week gemiddeld een miljard euro ophalen. Als die kapitaalstroom stokt, raakt dat direct het functioneren van de Staat. Krijgen ambtenaren dan nog een salaris? Kan de bijstand worden uitgekeerd? Ik zou niet weten hoe. Zet maar een grote soeppan op het kerkplein, want er zijn burgers met honger. Bangmakerij? Was het maar waar.

Het is een mistroostig vooruitzicht. Maar gelukkig zijn er ook optimisten. Ik kwam er de afgelopen week een aantal tegen. Het waren beleggers en strategen van grote Europese en Amerikaanse banken. En ze kwamen allemaal met dezelfde, optimistische theorie: vlak voordat de euro valt, vlak voordat Europa failliet gaat, zullen politici en beleidsmakers bij zinnen komen en doen wat nodig is. De euro slaagt omdat we ons een mislukking niet kunnen veroorloven. Het komt goed omdat het anders fout gaat.

Armoedige vorm van optimisme

Dat is de hoop waaraan men zich vasthoudt. Het is de armoedigste vorm van optimisme die er bestaat. Het is een bijna religieus vertrouwen in bekering op het sterfbed, in berouw op het allerlaatste moment. Een paar minuten voordat het muntunie implodeert, vallen Angela Merkel en Nicolas Sarkozy elkaar in de armen. Zeventien regeringsleiders zingen luidkeels ‘Alle Menschen werden Brüder’.

De Duitsers vullen eindelijk het noodfonds, de Italianen beloven echt te hervormen, Frankrijk schrijft een schuldplafond in de grondwet en de ECB zet de geldpers aan. Alle regeringsleiders ondertekenen een nieuw Europees verdrag waardoor een politieke unie, een federale begroting en Europese obligaties binnen afzienbare tijd werkelijkheid zijn.

Onderhandelingsspel

In deze theorie is de crisis slechts een onderdeel van een buitengewoon slim onderhandelingsspel van de Duitsers, die de zuidelijke eurolanden zo lang laten spartelen totdat ze echt bezuinigen en instemmen met strenge regels. Maar helaas is slimheid zelden een goede verklaring voor een financiële crisis. Domheid, onhandigheid en kortzichtigheid zijn meestal betere kandidaten.

Spelen de Duitsers een ragfijn, rationeel spel, of zijn ze — zoals vaker in het verleden — bezig met een romantische stormloop op het noodlot, onder het mom ‘Was mich nicht umbringt, macht mich stärker?’

Ik vrees het laatste en geloof niet in bekering op het laatste moment. Ik mis dat optimisme van de man die van de Domtoren springt en na een vrije val van honderd meter denkt: tot nu toe gaat het goed.

Europa moet direct in actie

Europa moet per direct in actie komen. Eind volgende week is er weer zo’n allesbeslissende eurotop. Dit wordt de eurotop van de Laatste Waarheid, de Over-de-Top-Top. Als daar wordt gekozen voor een veel groter noodfonds, een actieve ECB, harde schuldplafonds en de eerste stappen worden gezet richting een democratische politieke unie, met echte macht in het centrum, sluit ik me alsnog bij de optimisten aan. Tot die tijd ga ik op zoek naar een enorme soeppan.

Mathijs Bouman is macro-econoom.