We hebben voor vier dagen fietsen gehuurd en ineens is Londen overzichtelijk en klein. Het is een zonnige winterse dag en het voelt als skiën: laverend probeer ik de auto’s en bussen te ontwijken.

Maar het is bloedlink. Het asfalt met zijn vele gaten is verraderlijk. Het fietsverhuurbedrijf heeft mij vooral gewaarschuwd voor plotseling overstekende voetgangers, die zijn minstens zo gevaarlijk. ’s Avonds lees ik in de krant de oproep om — vanwege het zoveelste dodelijke fietsongeluk — te protesteren tegen de slechte fietspadenstructuur in Londen.

Er is ooit keihard voor gestreden

De demonstranten zijn steeds beter georganiseerd en dreigen het verkeer te gaan blokkeren totdat het wegennetwerk wordt verbeterd. Iets wat de London Transport Authority pas wil gaan doen na de Olympische Spelen.

Waar ik ook kom, ik probeer altijd te fietsen: Boston, New York, Parijs, Barcelona, San Francisco, Miami, Tokio, Kyoto, Kaohsiung, Peking. In Moskou en Birmingham durf ik het (nog) niet. We lijken fietsen in Nederland als een vanzelfsprekendheid te beschouwen, maar er is ooit keihard voor gestreden. Er werd tot voor de Tweede Wereldoorlog, zoals in zoveel landen, op grote schaal gefietst.

Fietsnetwerk

De welvaartsgroei leidde tot een enorme toename van het autogebruik. Voetganger, fietser, speelruimte voor kinderen, alles moest wijken om vrij baan te geven aan de auto. Hiervoor werden veel gebouwen gesloopt, waaronder vaak historisch erfgoed. Het aantal verkeersongelukken nam toe, met als gevolg steeds meer protest.

De aanhoudende kritiek, de oliecrisis van 1973 en een groeiend bewustzijn dat duurzame stedenbouw noodzakelijk is, deed de lokale en nationale overheden besluiten een fietsnetwerk aan te leggen van wereldwijd ongekende kwaliteit. Daarvan 29.000 km vrij liggend en 7000 km als onderdeel van de weg. En bovendien: een fietsersbond die opkomt voor de rechten van de fietser, een fietsexamen voor kinderen, ov-fietsen, steeds meer bewaakte en onbewaakte fietsenstallingen, en, essentieel, verkeersregels afgestemd op de aanwezigheid van fietsers.

Hoogste percentage fietsers ter wereld

Nederland heeft per hoofd van de bevolking het hoogste percentage fietsers ter wereld: jong, oud, rijk en arm fietst. Het is gezond, goedkoop en in de stad een snel vervoersmiddel.

De omstandigheden die 40 jaar geleden leidden tot aanleg van het fietsnetwerk, gelden tegenwoordig voor steden wereldwijd: door auto’s verstopt, veel ongelukken, hoge benzineprijzen. De grote metropolen liggen veelal in een rivierdelta zo vlak als Nederland. Er is een groot verlangen om, naar voorbeeld van Nederland, fietsvriendelijk te worden.

‘Urban jungle’

Bogotá heeft een fietspadennetwerk aangelegd met behulp van Nederlandse expertise. Het wordt steeds meer gebruikt, al werd het aanvankelijk geassocieerd met de arme bevolking. In San Francisco worden parkeerplaatsen opgeheven om plaats te maken voor fietspaden, en ook in de trein mag de fiets mee. Er is de jaarlijkse Bike To Work Day.

In Rio de Janeiro en São Paulo zag je eerst alleen de armste bevolking op de fiets. Nu zijn het ook jongeren die de fiets als dagelijks transportmiddel gebruiken en het gevaar van de ‘urban jungle’ trotseren. Het is levensgevaarlijk en oncomfortabel, maar het alternatief is steevast in de file staan. Maar ook in deze Braziliaanse steden is een strijd gaande om de fiets een plek te geven in het stedelijk beleid.

Goed exportproduct

Het zou een fantastisch, internationaal statement zijn als de Londense fietsbeweging het momentum van de Olympische Spelen, met al die aandacht van de wereldwijde media, weet te gebruiken om in de Britse hoofdstad de eis voor een veilig fietsnetwerk gerealiseerd te krijgen.

Fietsen bevordert wereldwijd de kwaliteit en duurzaamheid van steden. Nederlandse expertise kan in die ontwikkeling een goed exportproduct blijken te zijn.

Francine Houben is architect-directeur van Mecanoo