Normale Nederlanders worden simpelweg verordonneerd om te komen. Weigeren mag niet, ingevolge de Wet op de Parlementaire Enquête. Maar Kroes is een speciaal geval: als Europees Commissaris moet zij zich aan de Europese regels houden. Die stellen dat ze zich niets hoeft aan te trekken van nationale eigenaardigheden zoals een Enquêtewet. ‘En u hebt zelf al gezegd dat internationale verdragen prevaleren’, doceerde ze de enquêtecommissie.

Toch wilde de vrouw die in 2009 Europees commissaris voor mededinging was en vanuit die functie vooral ING hard afstrafte voor de staatssteun, naar Den Haag komen om haar kant van het verhaal te vertellen. Daarvoor moest ze speciaal toestemming vragen aan haar collega’s in Brussel, en die legden haar kennelijk heel wat beperkingen op. Veel vragen zei ze niet te mogen beantwoorden.

En als ze al wel sprak, gaf ze zulke korte antwoorden dat het gesprek stroef verliep. Voorbeeld: ondervrager Rik Grashoff wilde weten hoe dat zat met de rigoureuze maatregelen die ING zijn opgelegd — onder meer splitsing van het gehele concern. Kroes gaf het formeel juiste antwoord dat zij niets eist, maar alleen de voorstellen van het bedrijf beoordeelt. Grashoff moest het er echt uittrekken, vraag voor vraag: eerst kwam ING met een beperkter voorstel, en pas later met dit pakket, dat voor Kroes het minimum was.

Onafhankelijke waardering

Wat hij er ook uit wilde trekken, maar waar Kroes het antwoord schuldig bleef, was de wijze van berekenen van de hoeveelheid staatssteun die ING kreeg. Erg belangrijk, want hoe meer steun, hoe erger de maatregelen. De omvang van de steun is echter soms ingewikkeld te bepalen, want hoeveel is de overheidsgarantie waard die ING kreeg voor een pakket rommelhypotheken op zijn balans (‘Alt-A’)?

Eerdere getuigen zeiden dat het team van Kroes niet eens een eigen waardering had laten maken van dat pakket. Kroes kwam niet verder dan ‘dat ze een heleboel deskundigen hadden binnengehaald’ en dat het dus ‘zeker niet uit de losse pols’ was gebeurd. Maar een onafhankelijke waardering?, hield Grashoff vol. ‘Dat moet ik nagaan’, zei Kroes.

De eurocommissaris leek vooral naar Den Haag te zijn gekomen om het verhaal te ontzenuwen dat ING onevenredig zwaar gestraft was in vergelijking met bijvoorbeeld Franse banken, die nauwelijks maatregelen opgelegd kregen. Kroes wees er fijntjes op dat die banken veel minder steun kregen dan ING, kennelijk omdat ze voor de crisis minder risicovol opereerden. ‘Er waren hier buitengewoon zieke appels’, zei ze, zonder de naam ING te noemen.

Voldoende groen licht

Verder verliep de hoorzitting weer moeizaam. Kon de Nederlandse overheid bij het eerste steunpakket van € 10 mrd aan ING, op 19 oktober 2008, al inschatten dat Kroes op 5 december met een mededeling zou komen hoe ze de staatssteun zou beoordelen? ‘Ik heb geen flauw idee van het inschattingsvermogen hier’, antwoordde ze.

Ook op een ander punt was ze zwijgzaam: bij de eerste reddingspoging van ABN Amro was er sprake van een overname door ING, toen nog gezond geacht. Eerdere getuigen hadden ‘De Wit’ verteld dat Kroes daar niet op tegen was. ‘Daar antwoord ik niet op’, aldus Kroes.

Wouter Bos, de oud-minister die ’s middags werd verhoord, was veel opener. ‘Het was bij DNB. Ik zat erbij, Kroes en Wellink. We kregen voldoende groen licht om door te gaan.’