‘Hij lag klaar om door de Koningin te worden ondertekend’, onthulde oud-topambtenaar Ronald Gerritse woensdag bij het verhoor door de parlementaire enquêtecommissie De Wit.

De wet is in het grootste geheim voorbereid. ‘Zes mensen wisten ervan.’ De Raad van State gaf een geheim advies, het parlement is er niet bij geraadpleegd en ook de gebruikelijke consultatie bij andere ministeries is achterwege gebleven.

Minister Bos

Toenmalig minister Wouter Bos (Financiën) wilde deze wet achter de hand hebben omdat na twee steunoperaties bij ING de beurskoers bleef dalen.

‘De minister zei: als ik er nog eens geld in moet stoppen, dan wil ik de volledige controle’, aldus Gerritse. Op dat moment was ING op de beurs nog maar €15 mrd waard, en de Staat had er in oktober 2008 al €10 mrd in gestoken.

Balans

Gerritse kreeg het echter ‘Spaans benauwd’ bij de gedachte van een feitelijke nationalisatie. ‘Je hengelt dan ook een balans van toen nog 1.360 mrd naar binnen. Alles wat we later met ABN hebben meegemaakt zou hiermee vergeleken kinderspel zijn.’ De balans van ABN is minder dan de helft van die van ING destijds.

Bij de tweede steunoperatie aan ING, waarbij de Staat in januari 2009 het risico op de rommelhypotheken op de balans van ING overnam, oefende DNB sterke druk uit op het ministerie van Financiën. Het ministerie wilde eigenlijk veel minder geven voor de probleemportefeuille dan de 90% die er uiteindelijk uit is gerold.

Boekhoudregel

Bij een te lage prijs dreigde een Amerikaanse boekhoudregel ING echter in grote problemen te brengen. ‘DNB heeft ons laten weten dat we niet verantwoord bezig waren’, aldus Gerritse. Hij had het gevoel dat DNB meer aan de kant van ING stond dan aan de kant van het ministerie.

Pas in het laatste weekend van de onderhandelingen over de rommelhypotheken (‘Alt-A’) kwam deze boekhoudregel op tafel. ‘Dat dat ding opeens uit de hoge hoed kwam, daar was ik not amused over’, verklaarde Gerritse.

Toezichthouder DNB heeft in 2008 ‘herhaaldelijk’ bij het ministerie van Financiën geklaagd dat de prijs die banken moesten betalen voor de staatssteun, te hoog was, aldus Gerritse.

Vroege terugbetaling

Drie financiële instellingen – ING, Aegon en SNS – kregen in het najaar van 2008 steun. Bij vroege terugbetaling moesten ze 50% aflosboete betalen, wat volgens DNB erg hoog was. Maar Gerritse vond de voorwaarden nodig om te laten zien dat steun niet gratis is. Bovendien ‘was het belangrijk om te zorgen dat we een meer dan minimaal rendement zouden halen’.

De zakenbankiers die Financiën adviseerden, noemden de gekozen vorm van de steun (‘kernkapitaaleffecten’) ‘funny instruments’. Gerritse liet weten volgende keer liever te werken met een claimemissie door de hulpzoekende bank waarbij de Staat het succes van de emissie garandeert.

Volgens een woordvoerster van Financiën was het wel de bedoeling om de nationalisatiewet langs de Kamer te sturen. Bij hoge nood zou het volgens haar mogelijk zijn om daar in één dag een ja te krijgen. Op dat moment zou ook het advies van de Raad van State alsnog openbaar worden.