Ziehier de filosofie van Hans Hoogervorst in een notendop. De huidige voorzitter van boekhoudregelclub IASB was tijdens het uitbreken van de kredietcrisis in 2007 de hoogste baas bij de Autoriteit Financiële Markten, de AFM. In zijn toenmalige hoedanigheid was Hoogervorst verbaasd, zo vertelde hij gisteren aan de commissie-De Wit, dat zijn collega’s van de Nederlandsche Bank het de banken eigenlijk niet moeilijk maakten. Zo mocht ING elke euro bufferkapitaal wel veertig keer uitlenen.

Ook zagen de DNB’ers aan het Frederiksplein pas een jaar later dan de AFM dat Amerikaanse Alt-A-hypotheken echt een risicovolle belegging waren voor ING. Hetzelfde geldt voor Fortis, dat niet eerlijk was toen die nieuwe aandelen wilden uitgeven: de bank was niet transparant naar beleggers over zijn blootstelling aan giftige activa. ‘Ongelooflijk hoe de financiële sector zich zó diep in schuld kon steken buiten het zicht van de buitenwacht’, zei Hoogervorst. Daarmee zei hij min of meer dat DNB had zitten slapen. Dat laatste beaamde hij alsnog volmondig na zijn verhoor. Eerder was niet gelukt, omdat de commissie-De Wit ‘er niet over had doorgevraagd’.

De kredietcrisis toont volgens Hoogervorst, tevens oud-bewindsman namens de VVD, nog maar eens aan hoe enorm hardleers de mens is. Vanaf de eeuwwisseling leefde een groot deel van de wereld tien jaar lang in ‘een kredietorgie’, analyseerde Hoogervorst. Politici vonden het natuurlijk ook leuker om de kiezer méér te gunnen dan minder. Iedereen zijn eigen huis. Maar ooit moet de lucht uit de ballon lopen, redeneert de ex-chef van de AFM. Wanneer beleidsmakers en toezichthouders dat proces niet goed begeleiden, kan het pijn gaan doen. Kijk maar om je heen in de grootste schuldenlanden van de eurozone, wil Hoogervorst maar zeggen.

Politieke druk

Parlementariërs van de enquêtecommissie ondervagen al hun gasten over de vorige crisis. Over staatssteun die banken eind 2008hebben ontvangen. Maar Hoogervorst sleurde publiek en ondervragers regelmatig naar het hier en nu. Dat Italië nu besmet is verklaard door de financiële markten, daar moet niemand raar van opkijken. Zoiets valt te verwachten van een land dat bij toegang tot de eurozone niet voldeed aan de toelatingscriteria.

Een ander voorbeeld is dat boekhoudregels worden aangepast als het spel ontspoort. Banken kwamen eind 2008 zo ernstig in de problemen dat politici uit Amerika en Europa de regels voor banken versoepelden. Ze oefenden druk uit op Hoogervorst en andere toezichthouders om boekhoudregels te verruimen. Anders zouden banken gevaar lopen. Dus mochten banken bezittingen gunstiger waarderen, tegen de hogere historische aanschafprijs in plaats van de veel lagere actuele marktwaarde. Die aangepaste regel geldt nog steeds. Dan moet de commissie het niet gek vinden dat we opnieuw in een crisis belanden. Banken mogen immers Zuid-Europees staatspapier in de boeken zetten voor prijzen die niemand op de beurs er nu voor betaalt. Dankzij politieke druk, dames en heren.

Hans Hoogervorst was minister van Financiën in het kabinet met de LPF in 2002. Midden in de ‘kredietorgie’. Maar destijds had hij deze signalen niet gezien. Gelukkig voor hem vroeg de Commissie ook daar niet over door.

Vandaag, woensdag 30 november:

• 10.00 uur - Ronald Gerritse, destijds thesaurier-generaal ministerie van Financiën
• 15.30 uur - Arnold Schilder, voormalig directeur van toezichthouder de Nederlandsche Bank