De parlementsleden voelden in de eerste week van de verhoren Jan van Rutte aan de tand. Wat wist deze voormalig directeur van Fortis Bank Nederland dat de Belgische en Luxemburgse overheden ieder aanstuurden op een 49%-belang in het concern? Niet veel, antwoordde de huidige ABN Amro-bestuurder onder ede.

Het kwam Van Rutte op een publieke vernedering te staan van commissievoorzitter Jan de Wit. Die herinnerde de bankier aan zijn eed. Fortis-bestuurder Lex Kloosterman had immers verklaard dat hij Van Rutte had gebeld met die gevoelige informatie. Gisteren trok oud-DNB-directeur Henk Brouwer de strop om de nek van Van Rutte nog ietsje verder aan. Ook hij heeft de plannen voor een gedeeltelijke nationalisatie van Fortis gemeld aan Van Rutte.

Sinds donderdag is ex-Financiën-topambtenaar Bernard ter Haar een twijfelgeval. De man die namens de Staat met de banken onderhandelde, wist niet dat de Nederlandse Fortis-delen minder kapitaal hadden dan vereist. Althans, dat verklaarde hij onder ede. Eerder hadden toezichthouder Rudi Kleijwegt en ABN Amro-bankier Schmittmann juist gezegd dat ‘iedereen’ wist dat de hele Fortis-stal ondergekapitaliseerd was.

Niet de waarheid

Maar Ter Haar was stellig: noch DNB noch zakenbank Lazard (de adviseur van Financiën) had hem verteld dat ABN Amro te weinig bufferkapitaal had toen Ter Haar € 16,8 mrd bood voor wat toen een Fortis-onderdeel was. De ontbrekende miljarden moesten later alsnog worden bijgepast, tot verdriet van veel politici en andere belastingbetalers. De commissie-De Wit wil precies weten hoe de prijs van € 16,8 mrd nadien dubbel zo hoog kon uitvallen.

Het blijft voorlopig onduidelijk. Wist DNB van het tekort, maar is het niet gemeld aan de onderhandelaars? Wist Lazard het wel, maar heeft de zakenbank er geen rekening mee gehouden toen ze een aankoopprijs adviseerde aan Ter Haar? Of wist Ter Haar en zijn politieke baas Wouter Bos het wel, maar hebben zij de Tweede Kamer niet goed geïnformeerd? Veel is onduidelijk en mysterieus. Maar één conclusie lijkt onontkoombaar: ten minste één van de getuigen spreekt niet de waarheid. Of niet helemaal.

Handje hulp

In die laatste categorie valt ING-topman Jan Hommen, althans volgens diezelfde Ter Haar. Hommen, die donderdag ook werd verhoord, had volgens Ter Haar ‘maar de halve waarheid verteld’. Het klopt dat ING overheidshulp inriep voor zijn gigantische portefeuille Amerikaanse rommelhypotheken. Maar Hommen was vergeten te vermelden dat ING tegelijkertijd aanklopte bij de Staat voor noodkapitaal. En dat terwijl alle ING-getuigen tot nu toe beweren dat de bank eigenlijk geen kapitaal nodig had. De Alt-A hypotheken, ja dat was wel echt een probleem.

Ter Haar vond net als minister Wouter Bos dat ING best een handje hulp kon krijgen. Maar de slechte beleggingen over de schutting gooien bij de belastingbetaler, ging te ver. Daar is en blijft een bank zelf verantwoordelijk voor, zo was eind 2008 de lijn. Die lijn ging uiteindelijk in januari 2009 toch overboord, toen de Staat 80% van het beleggingsrisico overnam van ING. De bank-verzekeraar stond met zijn rug tegen de muur. In oorlog en kredietcrisis is alles toegestaan.

Verhoren vandaag, vrijdag 2 decmber:

• 10.00 uur Gerrit Zalm, topman ABN Amro
• 13.00 uur Nout Wellink, ex-president de Nederlandsche Bank