Bijna alles wat de oud-minister van Jeugd- en Gezinszaken vertelde over de nationalisatie van ABN Amro, over de garantieregeling voor banken en de overname van ING’s giftige Alt-A-portefeuille wisten we al uit voorgaande verhoren. Voor de rest ging het verhoor over taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van ministers.

Rouvoet doceert omstandig uit het Handboek minister. Hoever strekt het mandaat van een minister om crisismaatregelen te treffen? Wanneer moeten ministers hun collega’s in het kabinet informeren en wanneer de Tweede Kamer? De kort-door-de-bochtantwoorden op die vragen luiden respectievelijk: bijna oneindig, als het nodig is, en wanneer er een besluit genomen is.

Dat hij als vicepremier pas achteraf wordt bijgepraat door de minister van Financiën of de minister-president vindt Rouvoet geen probleem. Collega Wouter Bos tipte hem in verhullende termen zodra er iets belangrijks aan zat te komen. De PvdA-bewindsman maakte nooit misbruik van zijn onderhandelingsmandaat. Naderhand werden alle ministers netjes bijgepraat.

Hoogst verbaasd

Rouvoet was dus tevreden met de gang van zaken in het kabinet-Balkenende 4. Toch zaagde de commissie-De Wit hem daar anderhalf uur over door. Daarom dringt zich de conclusie op dat het de onderzoekende parlementariërs zélf hoogst verbaasd zijn. Vrij vertaald: hoe kan het gebeuren dat één (Bos) of hooguit twee (Balkenende en Bos) ministers zulke ingrijpende beslissingen nemen zonder dit vooraf uitvoerig door te akkeren met andere bewindspersonen? De verbazing van de commissie-De Wit geldt temeer daar er speciaal voor de bankencrisis een Regiegroep Financiële Markten is gevormd. In dit ad-hockernkabinet zaten de premier (Jan Peter Balkenende), de vicepremier en minister van Financiën (Bos), de tweede vicepremier (Rouvoet), de minister van Economische Zaken (Maria van der Hoeven), de staatssecretaris van Europese Zaken (Frans Timmermans) en de DNB-president (Nout Wellink).

Het lijkt wel of de enquêteurs het maar moeilijk kunnen bevatten wanneer Rouvoet verklaart dat die regiegroep geen besluiten voorbereidde of beslissingen nam. De club diende eigenlijk alleen om crisisrelevante collega’s bij te praten. Ook was het handig om een klein gremium te hebben waarin kon worden afgetast of een van de drie coalitiepartijen onoverkomelijke problemen zou hebben met een crisismaatregel.

Geen krimp

En zo legt het verhoor van Rouvoet opnieuw bloot wat al meermalen voorbij is gekomen tijdens deze parlementaire enquête: crisisdossiers veranderden zó snel tijdens de bankencrisis van 2008 dat er amper tijd was voor reflectie of overleg. De financiële wereld stond in brand en brandweermannen Bos en Balkenende waren druk in touw. Vrouwen en kinderen eerst. Daarna is er tijd voor procedures.

Ja maar, zo probeert de commissie het nogmaals, vond u het niet vervelend dat u pas achteraf hoorde dat er een speciale natio­nalisatiewet werd voorbereid? Dat de overheid ING’s giftige hypotheekbeleggingen kocht, terwijl het kabinet dat toch liever niet wilde? Rouvoet geeft geen krimp. Nee.

Misschien moet men minister zijn geweest om dat te kunnen begrijpen. Maar dát is niet de opdracht van de commissie. Waarheidsvinding over nut en noodzaak van tientallen miljarden belastingeuro’s. Dáár gaat het om.

Vandaag

• 10.00 uur: eurocommissaris Neelie Kroes
• 13.00 uur: oud-minister van Financiën, Wouter Bos.