Donderdag en vrijdag beslissen de Europese regeringsleiders over de toekomst van de euro. De verwachtingen zijn hooggespannen, maar het is zeer de vraag of deze ene top het alomvattende antwoord zal bieden.

Waarover moeten de politici ­beslissen?

Het meest in het oog springend zijn de afspraken over het verder aanscherpen van de begrotingsdiscipline van eurolanden. Daarvoor zijn dit jaar al vergaande afspraken gemaakt, maar bondskanselier Angela Merkel en president Nicolas Sarkozy willen nog verder gaan. Ook premier Mark Rutte heeft zijn nek uitgestoken voor een strikt begrotingstoezicht.

Maar dat lost de problemen nú toch niet op?

Nee, dat klopt. Maar het laat wel zien dat de eurolanden leren van hun fouten en dat ze geloven in de toekomst van de euro. Landen als Duitsland en Nederland doen dit ook om strategische redenen. Zij grijpen de crisis graag aan om regels af te dwingen, waar veel Zuid-Europese landen nooit voor te porren waren. En misschien wel het allerbelangrijkste is dat de Europese Centrale Bank (ECB) tevreden gesteld moet worden. Als er stevige afspraken worden gemaakt over een ‘begrotingsunie’, dan is de ECB bereid grootschalig te interveniëren op de staatsobligatiemarkt. Zoals een Europese diplomaat woensdag zei: ‘We willen een resultaat bereiken waar de markten door geïmponeerd zullen zijn en degene die de markten imponeert’, lees: de ECB.

Hoe moet die begrotings­discipline worden verscherpt?

Daarover zijn de meningen sterk verdeeld, omdat er een wijziging van het Europees verdrag voor nodig is. Dat levert meteen al complicaties op. Zo zien de Britten en de Polen dat helemaal niet zitten. Ook het Europees Parlement zit niet op een nodeloos lange procedure te wachten. Merkel en Sarkozy gaan voor een serieuze wijziging van het verdrag. Zij willen de stemprocedure bij het uitdelen van boetes aanscherpen. Als de Europese Commissie nu voorstelt dat een lidstaat beboet moet worden, is daarvoor eerst de steun van een meerderheid van de eurolanden nodig. Wat Merkel en Sarkozy betreft, is straks een gekwalificeerde meerderheid nodig om zo’n boete tégen te houden. Volgens EU-voorzitter Herman Van Rompuy hoeft er voor zo’n wijziging geen formele conventie te worden opgezet, omdat er geen macht verschuift van lidstaten naar Brussel. Wel zullen alle nationale parlementen moeten instemmen.

En vindt de ECB dit genoeg?

Nee, die wil ook dat er een geloofwaardige beschermwal om Spanje en Italië wordt neergezet. Het euronoodfonds EFSF is daarvoor te klein. Daar zit nog € 250 mrd in en de geplande hefboom levert een ongewisse opbrengst op. Daarom kijkt iedereen naar het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Dat zou het noodfonds aan moeten vullen tot circa € 1000 mrd. Maar landen als China, Rusland en Brazilië hebben nog geen enkele toezegging gedaan om geld te steken in een speciaal IMF-­eurofonds. Eerst moeten de Europese landen zelf in actie komen. Duitsland, Nederland en Finland zijn bereid het IMF geld te lenen. Dat zou kunnen lopen via centrale banken. Van Rompuy stelt nu ook voor het IMF van bilaterale leningen vanuit Europa te voorzien. Het is zeer onduidelijk of dit op de top tot een concreet bedrag leidt. Achter de schermen werken topambtenaren van de eurolanden nog keihard aan allerlei alternatieven. Zo is het een optie om het tijdelijke noodfonds EFSF te laten bestaan als eind volgend jaar het permanente noodfonds ESM is opgezet. Dan zou de vuurkracht van het vangnet ineens verdubbeld zijn. Duitsland ziet er echter weinig in.

Kan de top mislukken?

Absoluut, al zullen de EU-regeringsleiders er alles aan doen om media, beleggers en kiezers anders te doen geloven. Zo’n top ­levert altijd een slottekst op, er is dus altijd een akkoord. Het is een kwestie van interpretatie en ­weging of het akkoord een succes of een mislukking te noemen is. Goede graadmeter in dit geval is de ECB. Is die bereid na de top vergaande nieuwe maatregelen aan te kondigen of niet? Verder straffen de financiële markten het ­politieke resultaat vanzelf af als het te weinig blijkt te zijn.