Bondskanselier Angela Merkel en president Nicolas Sarkozy willen in de toekomst niet meer met unanimiteit stemmen over het euronoodfonds. Als het nieuwe noodfonds ESM er eind volgend jaar staat, moeten de eurolanden hun veto inleveren. Correctie, kleine landen moeten hun veto inleveren, want besluiten worden dan genomen met 85% van de stemmen.

Ook EU-voorzitter Herman van Rompuy ziet dit wel zitten, zo blijkt uit de memo die hij dinsdag heeft verspreid. De bedoeling is dat kapitaalstortingen in het fonds nog wel bij unanimiteit gaan, maar dat beslissingen over noodleningen en uitkeringen van tranches niet meer door één klein land tegengehouden kunnen worden.

Brussels Log belde dinsdag naar CDA-Kamerlid Elly Blanksma en VVD-Kamerlid Mark Harbers met de vraag wat zij ervan vonden dat Nederland zijn veto kwijt raakt? Beiden namen de telefoon niet op en belden ook niet terug.

Woensdagavond bleek waarom. Zij stemmen er stilzwijgend mee in. Alle stoere praat over de Nederlandse bevoegdheden bij leningen aan zwakke broeders in de eurozone zijn verdwenen. Tijdens een debat in de Tweede Kamer repte geen van beide Kamerleden over deze aanstaande wijziging.

Alleen PVV’er Tony van Dijck, CU’er Carola Schouten en SP’er Ewout Irrgang wilden weten wat minister Jan Kees de Jager van Financiën er nu van vond dat Duitsland straks wel een veto heeft over het noodfonds en Nederland niet.

Aanvankelijk hulde hij zich in mist:

“Ik heb over de controle op het ESM de Kamer een brief gestuurd naar aanleiding van de brief van de vaste commissie voor Financiën van 10 november. Daarin is de situatie beschreven zoals deze nu in het conceptverdrag van het ESM staat. Er zijn geluiden om dat anders te doen. Dat moeten wij nog gauw gaan bespreken. Volgens het conceptverdrag moet het gaan met eenparigheid van stemmen. Wij wachten de voorstellen af en zullen ze op hun merites beoordelen. Het komt in de Kamer terug bij de behandeling van het ESM-verdrag.”

Maar dat pikten de drie oppositieleden niet. Ze lokten hem al iets verder uit de tent:

“Kennelijk is de gedachte daarachter dat het lastig is dat een klein land als Slowakije de hele besluitvorming kan schaken of gijzelen. Nu kan een land niet alleen opteren om niet mee te doen, maar zelfs voorkomen dat alle andere landen wel geld ter beschikking stellen uit het noodfonds. De minister-president heeft net ook al gezegd dat wij niet op ieder voorstel kunnen reageren. Wij vinden de Nederlandse betrokkenheid bij de besluitvorming van het ESM ontzettend belangrijk en zullen dat bespreken bij de eurotop. De minister-president is daar namens de regering. Het gaat wat ver om op allerlei brieven van individuele regeringsleiders te reageren.”

Toen Van Dijck provocerend stelde dat De Jager dus tegen het inleveren van het veto is, zei de minister:

“In het ESM-verdrag zal de besluitvormingsprocedure worden neergelegd en wij zullen dat onder parlementair voorbehoud doen. Dan komt het hier in de Kamer en kunnen wij er gewoon over spreken. Het is logisch dat Nederland betrokken wil zijn bij de besluitvorming, maar ik wil nog niet vooruitlopen op de besluitvormingsregels in het ESM-verdrag. Dat komt hier in de Kamer bij de behandeling van het conceptverdrag. Dan heeft de Kamer de gelegenheid om daarover te spreken.”

Nog was de oppositie niet tevreden. Want als premier Mark Rutte dit straks inlevert in Brussel, dan heeft een parlementair voorbehoud weinig te betekenen, want dan is het voor de Kamer slikken of stikken. Dat begreep De Jager wel, maar ja, om dit nu op voorhand te blokkeren:

“Daarom zeg ik dat wij de gevoelens die nu worden geuit, zeker zeer serieus nemen. Wij zullen die ook meenemen naar Brussel, maar om nu in een openbaar debat internationaal nieuws te creëren door te zeggen dat wij dit ene punt blokkeren, vind ik ook nogal wat.”

Maar kan De Jager dan niet op zijn minst aangeven waar hij zelf staat?

"Laat ik dan zeggen dat wij het budgetrecht van de Tweede Kamer bij het toekennen van middelen ontzettend belangrijk vinden. Dat is ook onze inzet in Brussel: wij vinden echt dat dat absoluut gehandhaafd moet worden en geborgd moet zijn. Verder zijn wij zeer terughoudend met het afstaan van bevoegdheden voor Nederland als zodanig, waarbij bepaalde landen veto's krijgen en andere landen niet. Er is echter wel een belangrijk verschil tussen tranches of programmabeslissingen en het toekennen van bronnen. Daarbij zit je op dat moment immers zelf aan de knoppen. Ik vind ook dat dat een onderdeel is van het budgetrecht van deze Kamer. Het is een heel stevige inzet van dit kabinet om dit goed te borgen in het verdrag, zodat het budgetrecht van deze Kamer echt geborgd is."

Zal hij zich dus fel opstellen voor het behoud van het veto? Nee, dat is niet gezegd. Want PvdA-Kamerlid Ronald Plasterk, zelf voorstander van besluitvorming bij meerderheid, wees de minister er nog wel even op dat hij het gevoelen van een meerderheid van de Kamer moet meenemen.

Tja, dat begreep De Jager ook wel. “Ik kan goed tellen.” En dus weet hij dat PVV + CU + SP geen Kamermeerderheid is. Met de zwijgende coalitiegenoten is Nederland vermoedelijk vrijdagavond zijn veto over het noodfonds kwijt.

PS

VVD'er Klaas Dijkhoff, die het Kamerdebat namens zijn fractie deed, merkt via Twitter terecht op dat hij er aan het eind van het debat nog wel degelijk iets over gezegd heeft. Hier zijn letterlijke woorden. Oordeel zelf:

"Ik kom nu op de slagvaardigheid van het noodfonds en de mate waarin Nederland unanimiteit erover moet hebben of je een ander proces hebt. Om misverstanden te voorkomen: voor de VVD moet de slagvaardigheid er zijn. Als er zwaarwegende besluiten zijn die bijvoorbeeld het budgetrecht van Nederland raken, willen wij daarover wel graag meepraten en meebeslissen. Wij willen namelijk wel over ons eigen budget gaan. Voor het overige moeten eerst de regels van de wijze waarop dit moet opereren, worden vastgesteld. Dan moet het binnen die regels slagvaardig werken."