Merkel en Sarkozy willen allebei de begrotingsdiscipline in Europa veel strikter en strenger maken. Om hun meningsverschillen hierover te verbloemen, laten ze zich nogal onduidelijk uit over de precieze opzet daarvan.

Sarkozy zegt dat hij ‘automatischer sancties’ wil. Hij noemde het Verdrag van Maastricht donderdag ‘onvolmaakt’, omdat lidstaten nooit gesanctioneerd worden als ze de begrotingsregels overtreden. Hoe hij dat wil verbeteren, is nog onduidelijk.

Ook Merkel laat het achterste van haar tong niet zien. Maar zij ziet wel een grotere rol voor de Europese Commissie en het Europees Hof. Of zij daadwerkelijk alle macht bij de Commissie wil leggen, zal nog moeten blijken.

Automatisme

Nederland gaat voluit voor automatische sancties. Die discussie verloor Nederland eerder dit jaar toen de begrotingsregels al werden aangepast. En dat kwam mede omdat voor dat automatisme een wijziging van het verdrag nodig is. Daar was toen nog geen steun voor.

Het gaat om onder meer de volgende passages uit artikel 126 die gaan over de zogeheten excessieve tekortprocedure:

“6. The Council shall, on a proposal from the Commission, and having considered any observations which the Member State concerned may wish to make, decide after an overall assessment whether an excessive deficit exists.”

Hier is vastgelegd dat de Commissie bekijkt of een euroland de begrotingstekortnormen overschrijdt. Het is vervolgens aan de Council, de raad van lidstaten dus, om vast te stellen of dat zo is.

“9. If a Member State persists in failing to put into practice the recommendations of the Council, the Council may decide to give notice to the Member State to take, within a specified time limit, measures for the deficit reduction which is judged necessary by the Council in order to remedy the situation. In such a case, the Council may request the Member State concerned to submit reports in accordance with a specific timetable in order to examine the adjustment efforts of that Member State.”

Hier hetzelfde procedé: de Commissie doet de voorzet, de lidstaten geven vervolgens een dringend advies.

Sancties

“11. As long as a Member State fails to comply with a decision taken in accordance with paragraph 9, the Council may decide to apply or, as the case may be, intensify one or more of the following measures:

– to require the Member State concerned to publish additional information, to be specified by the Council, before issuing bonds and securities,

– to invite the European Investment Bank to reconsider its lending policy towards the Member State concerned,

– to require the Member State concerned to make a non-interest-bearing deposit of an appropriate size with the Union until the excessive deficit has, in the view of the Council, been corrected,

– to impose fines of an appropriate size.”

Hier wordt de procedure afgemaakt tot aan boetes aan toe. Commissie stelt voor, lidstaten leggen boetes op. En dit alles met een gekwalificeerde meerderheid, zo besluit artikel 126.

Handjeklap

Dit is de politieke procedure die ervoor gezorgd heeft dat er twaalf jaar lang geen enkele boete is opgelegd, hoe bont een regering het ook maakte. Politici hielden elkaar de hand boven het hoofd en de Commissie had het nakijken.

Wil je de sancties – en wellicht ook het voortraject – automatischer (=apolitieker) maken, dan moet artikel 126 volledig op de schop.

Maar Merkel en Sarkozy willen de Lissabon-ellende ook voorkomen. Dus streven ze naar een beperkte verdragswijziging. Die zou zo vormgegeven moeten worden dat het Europees Parlement geen partij is hierin en er geen nationale referenda hoeven te worden gehouden.

Referendum

Hoe ze dat denken te realiseren, is een raadsel. Wijziging van artikel 126 gaat onvermijdelijk gepaard met een soevereiniteitsoverdracht. Als adviezen en aanwijzingen over een nationale begroting dwingender worden, dan verliezen de lidstaten een stukje soevereiniteit over hun eigen begroting.

En de Ierse minister van Europese zaken Lucinda Creighton zei maandagmorgen in de Financial Times: “If there is a transfer of competencies from the state to the EU level then a referendum will be required.”