Maar wat staat er op het spel? En waaruit moet dat besluit bestaan? En is dit nu eindelijk de top der toppen?

Dat is een goeie, is dit de top der toppen?

Euhm… Inmiddels is sprake van een toppeninflatie. In twee jaar tijd zijn er nogal wat crisistoppen geweest die halve oplossingen boden. De laatste reeks toppen zit zelfs behoorlijk dicht op elkaar. Zo was er een top der toppen op 21 juli, eentje op 23 oktober en toen nóg een op 26 oktober. Kenmerk van een top der toppen is dat die weer nét iets belangrijker en urgenter is dan de voorgaande. In die zin beleven de regeringsleiders op 8 en 9 december zeker een top der toppen. Ter relativering: op die twee dagen komen alle 27 EU-leiders bijeen. In wandelgangen wordt al gefluisterd dat er later in december nog een top van alleen eurolanden komt.

Waarom dringt de tijd nu opeens? Er is toch al heel lang crisis?

De paniek in de eurozone schuift steeds verder op, richting de sterke, noordelijke landen. Frankrijk zit al een tijdje op de wip, omdat het mogelijk zijn AAA-status kwijt raakt. Oostenrijk heeft last van de problemen in Italië. België lijkt weer enige rust te worden gegund nu er eindelijk een regering komt, maar zeker is dat niet. Op sommige dagen in de afgelopen weken liepen ook de rentes van Nederland en Finland op. Maar het belangrijkste signaal dat het eindspel is begonnen, was de moeizame verkoop van Duitse staatsleningen op 23 november. De Duitse rente liep op dat moment meteen op en de euro zakte fors. Dit betekent dat beleggers niet alleen zwakke eurolanden wantrouwen, maar dat de hele eurozone steeds minder vertrouwd wordt. Ook bij de Europese Centrale Bank (ECB) is men daar enorm van geschrokken.

Maar wat kunnen de regeringsleiders nu nog doen?

Niet zo heel veel meer. De tijd dat de sterke landen konden instaan voor de zwakke lijkt voorbij. Dat zou onherroepelijk ten koste gaan van de positie van die sterke landen. Niemand weet hoeveel van de huidige zes AAA-landen deze hoogste kredietwaardigheidsstatus dan blijven behouden. De kans dat nu besloten wordt het euronoodfonds alsnog fors te verhogen is dus wel verkeken. Daarvoor lijkt het nu te laat.

Oké, maar wat kunnen ze nog wél doen dan?

Het noodfonds zoals dat is afgesproken op 21 juli en 26 oktober, moet er echt staan. Onlangs stemden de ministers van financiën in met een hefboomconstructie die het bedrag van € 250 mrd in het fonds moet opkrikken. Probleem is dat niemand weet hoe groot de slagkracht daarmee is. Alleen eurogroepvoorzitter Jean-Claude Juncker noemde een getal, namelijk € 750 mrd, maar dat is volkomen uit de lucht gegrepen. Verder moet Italië overtuigend aan de slag met zijn bezuinigingen en hervormingen. Dat land is momenteel de spil in de crisis. Valt Italië, dan trekt het de rest mee. Tot slot, en dat zal de grootste inspanning vergen, moet er een bindend en dwingend systeem van begrotingsdiscipline worden afgesproken.

Maar dat lost de problemen nu toch niet op?

Correct, maar als bondskanselier Angela Merkel en president Nicolas Sarkozy over hun eigen schaduw heen springen en laten zien dat ze bereid zijn soevereiniteit in te leveren, is dat de meest vergaande committering aan de euro die ze kunnen tonen. Daar ligt immers de kern van het politieke probleem. Alle besluiten en uitwerkingen ervan zijn de laatste twee jaar halfbakken, waardoor beleggers er niet meer op vertrouwden dat de politieke leiders er alles voor over hebben om de euro te redden.

Is de crisis dan opgelost?

Nee, daarvoor is hoogstwaarschijnlijk een ongebruikelijke actie van de ECB nodig. Om de paniek van dit moment te sussen, kan de centrale bank veel grootschaliger dan nu staatspapier op de markt opkopen. Maar de ECB wil dat alleen doen als a) het noodfonds er staat b) het noodfonds en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) samen zo’n € 1000 mrd klaar hebben staan om Italië en Spanje op te vangen en c) er een spijkerhard plan voor meer begrotingsdiscipline ligt. Zeker is dit allemaal nog niet, want er is binnen de ECB en in de Duitse politiek veel verzet tegen zo’n optreden van de centrale bank. Toch zeggen goed ingevoerde bronnen dat een meerderheid van de centrale bankiers onder deze drie voorwaarden bereid zijn deze controversiële beslissing te nemen.

Kat in het bakkie?

Nou, niet bepaald. Want wie de toespraken van Merkel en Sarkozy van donderdag en vrijdag met elkaar vergelijkt ziet nog wel verschillen in hun denken over die begrotingsdiscipline. Sarkozy zegt wel dat hij soevereiniteit wil overdragen. Maar hij noemt daarbij niet de Europese Commissie. Alles wijst erop dat hij nog steeds koerst op een zogenaamde economische regering van Europa, waarin de regeringsleiders zelf het laatste woord hebben. In dat geval is er geen onafhankelijk toezicht op nationale begrotingen, maar kunnen politici – net als de afgelopen twaalf jaar – elkaar de hand boven het hoofd houden als er nationale problemen zijn. Merkel lijkt wel die kant op te willen gaan, al bedeelt ze de Commissie ‘een belangrijke rol’ toe. Dat is nog iets anders dan het Nederlandse kabinet stelt. Premier Mark Rutte is bereid de macht op dit vlak geheel in Brussel te leggen.

Staat het noodgeld wel klaar dan?

Was het maar waar. Zoals gezegd is de precieze omvang van het noodfonds nog steeds onzeker. En of het IMF bereid is het verschil met de benodigde € 1000 mrd aan te vullen, is nog onzeker. Nederland, Duitsland en Finland willen hun eigen bijdrage aan het IMF verhogen om een eurofonds bij het IMF mogelijk te maken. Maar niet-Europese landen hebben nog erg weinig animo om Europa te helpen.

Maar wat als de top mislukt?

Een akkoord komt er altijd, maar de vraag is of het voldoende is. Als de politieke leiders niet concreet genoeg zijn, zal de ECB niet inspringen. Dat betekent dat het eindspel toch nog weken kan duren. Maar dat zal niet zonder risico’s zijn. Het onderlinge vertrouwen tussen de Europese banken is al bijna weg. Het economische gevolgen van de aanhoudende crisis zijn ook al voelbaar. En de paniek die langzaam richting het noorden van de eurozone trekt, zal zich nog manifester in die regio laten voelen. Voor Nederland betekent dit: krimp van de economie, problemen bij de banken en oplopende rente en dus duurdere financiering van de staatsschuld.