Steeds meer bedrijven maken daarom gebruik van preventietests waarmee werknemers thuis achter hun computer een persoonlijk gezondheidsplan kunnen volgen. Hun medische gegevens blijven afgeschermd van werkgever en zorgverzekeraar. De werkgever krijgt wel een geanonimiseerde 'macrorapportage'.

Preventiekompas

Cardioloog Roderick Kraaijenhagen (42) ontwikkelde met kankeronderzoeker Coen van Kalken Preventiekompas, een onlinesysteem dat risico's meet op chronische aandoeningen, verzuim en productiviteitsverlies. Gebruikers krijgen een vragenlijst en doen thuis of in een naburig lab eenvoudige metingen.

Preventiekompas kijkt naar standaard psychische en medische indicatoren, waaronder laboratoriumwaarden van bloed en urine. En ook naar vitaliteit en omstandigheden op het werk, zoals de productiviteit van de werknemer, zijn werkbeleving, de sociale steun in het bedrijf en de mogelijkheden om zich te ontwikkelen.

Profiel

Op basis van deze gegevens ontstaat een profiel. Er zijn grofweg drie smaken: de gezondheid van de werknemer ligt op koers, is van koers of is fors van koers. Dit correspondeert in hoge mate met een verzuimrisico dat laag, verhoogd of sterk verhoogd is.

'Hoogrisicoprofielen halen we er snel uit', weet Kraaijenhagen. Hart- en vaatziekten scoren hoog. Maar ook psychische klachten - zoals angststoornissen, burn-out, depressie - staan hoog in de top tien - anders dan bijvoorbeeld dikkedarmkanker.

Motiveren

Volgens Kraaijenhagen mag de uitslag, via internet, niet bedreigend overkomen. 'Hij moet de werknemer motiveren en aanzetten tot actie ter bevordering van leefstijl en vitaliteit. Indien nodig is er aanvullend onderzoek of een afspraak met een medicus.'

Wat levert Preventiekompas een bedrijf op? Kraaijenhagen verwijst naar wetenschappelijk onderzoek en claimt een verzuimreductie van 20%. Hij illustreert dit aan de hand van een fictief bedrijf met 250 medewerkers, van wie 80% meedoet. De kosten voor 200 man bedragen circa& nbsp;€ 15.000 per jaar. De baten zijn tweeërlei: een besparing door minder ziekteverzuim van krap& nbsp;€ 53.000 en, daaraan gerelateerd, een geschatte productiviteitswinst van& nbsp;€ 99.000 per jaar.

Geen negatieve gevolgen

Productiebedrijf Brink Climate Systems (220 medewerkers, omzet& nbsp;€ 30 mln) uit Staphorst is een van de gebruikers van Preventiekompas. Volgens financieel directeur Anton Hans doet meer dan 90% van zijn medewerkers mee. 'Als directie zeiden we dat deelname, ongeacht de uitkomsten, geen negatieve gevolgen zou hebben.'

Hans is positief gestemd over Preventiekompas, hoewel een verzuimreductie van 20% hem ambitieus lijkt. 'Het is te vroeg om daarover te kunnen oordelen. Wel zie ik hier een duidelijke neerwaartse trend.' Ook ziet hij enige opwaartse beweging in de productiviteit van medewerkers.

Hobbel

Volgens Hans zijn nog enkele verbeterpunten mogelijk. 'Het systeem is internetgestuurd. De vragenlijsten zijn uitgebreid en diepgaand. Voor sommige medewerkers is dat een hobbel.' Daarnaast zitten er drie à vier weken tussen het invullen van de vragen en de terugkoppeling. Dat zou volgens Hans sneller kunnen.' Volgens Kraaijenhagen lukt het met de 2.0-versie inmiddels in één dag.

Van het Preventiekompas maken sinds 2005 circa 40.000 mensen gebruik. Kraaijenhagen verwacht dit jaar 70.000 nieuwe gebruikers. Eind van dit jaar denkt hij quitte te spelen. Na ABN Amro en KPN komen gebruikers vaker uit het midden- en kleinbedrijf.

Concurrentie

Het Preventiekompas, waarin 25 particulieren en stichtingen initieel& nbsp;€ 100.000 investeerden, is ondergebracht bij het Niped. Dit kennisinstituut werkt samen met instellingen als het AMC, het Erasmus Medisch Centrum en het Trimbos-instituut. Het Niped ontwikkelt nieuwe instrumenten voor elektronische ondersteuning van gezondheidsmanagement.

Intussen ligt de concurrentie op de loer. Chirurgen van het Haagse Bronovo Ziekenhuis ontwikkelden onlangs met huisartsen de online-Gezondsheidrisicotest. Ze claimen dat de test het risico op aandoeningen als diabetes, nierschade of hart- en vaatziekten vroegtijdig opspoort. De initiatiefnemers doen een verkennend onderzoek met de test bij ING en zijn in gesprek met ArboUnie.

Ook LifeGuard uit Utrecht (30 medewerkers, omzet ruim& nbsp;€ 3 mln) ontwikkelt programma's om werknemers gezond en energiek te houden. In het mkb heeft deze onderneming zo'n twintig klanten. Een programma van een halfjaar kost& nbsp;€ 3000 per medewerker.