Het doel: goedkope schoolboeken voor Afrikaanse kinderen. In 2012 opent EGS zijn eerste Afrikaanse drukkerij in Congo-Brazzaville.

Met de regering van Zambia voert EGS-directeur Roel de Haas vergevorderde gesprekken. De Haas kwam via een omweg in Afrika terecht. In 2007 werd de ondernemer eigenaar van handelsbedrijf EGS. Anderhalf jaar later dwong de kredietcrisis hem de helft van zijn personeel te ontslaan.

In diezelfde tijd bezocht hij Paraguay en leerde dat boeken daar even duur zijn als in Nederland. Paraguay importeert al zijn boeken uit Spanje. De Haas onderzocht de markt en ontdekte dat het op heel veel plekken in de wereld, Afrika voorop, niet beter gesteld is.

Onrechtvaardigheid

Hij richtte de stichting ‘Books For The Other 90 Per Cent’ en de bv Blue Tree Group op. Volgens de ondernemer heeft slechts 10% van de Afrikaanse bevolking toegang tot betaalbare schoolboeken. De Haas is vast van plan dat probleem op te lossen zonder de zakelijke kant van het ondernemerschap uit het oog te verliezen. ‘We zijn dit begonnen uit een gevoel van onrechtvaardigheid, maar het is geen goed doel.

Als dat het uitgangspunt zou zijn, dan houdt mijn bedrijf snel op.’ Achttien maanden na de start van zijn nieuwe onderneming staat het eerste project in de startblokken. Nu nog buiten Afrika. In Suriname opent De Haas in oktober van dit jaar zijn eerste drukkerij. Hij zorgt voor een pand, apparatuur, opleiding, management en controle op de financiën. De regering faciliteert en heeft een afnameverplichting.

Morele dilemma's

In Afrika, Congo, staat de eerste drukkerij voor het eerste kwartaal van 2012 op de planning. Met Zambia en Liberia zijn de gesprekken vergevorderd. ‘In Zambia wachten we op de laatste handtekening.’ De Haas doet alleen zaken met (relatief) stabiele regeringen. ‘We zouden niet naar Nigeria of Zimbabwe willen.’ Maar ook in Congo zijn er morele dilemma’s. ‘Dan moet ik de generaal de hand schudden die de vorige president eigenhandig vermoord heeft. Dit soort landen heeft een verleden. Ik krijg niets gedaan als ik dat in de weg laat staan van het uiteindelijke doel — goedkope schoolboeken.’

De som is simpel. De Haas levert vanuit EGS de apparatuur aan zijn drukkerij Print Congo, een dochter van Blue Tree. De Congolese regering belooft om de komende vijf jaar jaarlijks voor $ 10 mln aan boeken bij De Haas af te nemen.

Dat contract is voldoende garantie voor de Congolese bank Credit Du Congo om 75% van de totale financieringsbehoefte van $20 mln beschikbaar te stellen. Van dat bedrag overweegt de Wereldbank via een garantstellingsregeling 40% af te dekken. De Haas financiert via zijn huisbankier de andere 25%.

Veilige investering

Volgens De Haas is het dankzij de afnameverplichting een veilige investering. ‘Het enige risico dat we lopen, is het land zelf.’ Het mes snijdt aan twee kanten.

EGS haalt een marge op het leveren van de apparatuur en weet daardoor de klappen van de kredietcrisis op te vangen. Print Congo maakt een gezonde winst op de boekenproductie. Binnen een jaar is het project kostenneutraal, denkt De Haas.

Ook voor Congo zijn de voordelen navenant. De regering hoeft geen boeken meer te importeren vanuit, in dit geval, Italië. De kosten dalen, Congo krijgt een nieuwe bedrijfstak én werknemers die de economie stimuleren.

Niet te klagen

Ondernemen in Afrika kan De Haas alleen met steun van de politiek. Hij is verplicht om samen te werken met een lokale partner en houdt voor minimaal drie jaar een meerderheidsaandeel in Print Congo.

Daarna is een exit bespreekbaar. Alle winst vloeit terug in de onderneming. De Haas kiest voor een eenvoudig exitmodel. Hij wil zijn investering terug, vermeerderd met 8% rente.

Over bereidwilligheid van lokale overheden en internationale instanties heeft De Haas niet te klagen. Naast de Wereldbank werkt hij onder andere samen met Unesco, Adea (Association for the Development of Education in Africa) en USAID. Sinds kort heeft De Haas een specialist in dienst die hem helpt bij de worsteling door die ambtelijke molen. ‘Zij is thuis in het jargon van de Wereldbank.’

Nieuw project

Hoewel het eerste boek nog van de persen moet rollen, kijkt de ondernemer alweer naar een volgend project. Er zijn contacten met de regeringen van Benin, Malawi en Oeganda. Maar ook buiten het Afrikaanse continent liggen kansen.

Bolivia, Sri Lanka en de Filippijnen zijn potentiële locaties voor een drukkerij. ‘Ik los een politiek issue op, regeringen pronken daar graag mee.’

[kader] Een school met maar één boek

Congo-Brazzaville behoort tot de lage middenmoot op de bnp-ranglijst van het Internationale Monetaire Fonds. De economie is relatief zwak, het zakelijk klimaat complex. Het land scoort hoog op de Transparency International corruptie-index. ‘Ik heb maar een morele afspraak. En dat is dat we niet omkopen’, zegt Roel de Haas van Euro Graphic Services, het Nederlandse bedrijf dat een drukkerij voor schoolboeken (en ander drukwerk) aan het opzetten is in het Afrikaanse land. De Haas hoopt met zijn nieuwe onderneming Blue Tree Group te bereiken dat ieder Afrikaans kind de beschikking krijgt over betaalbare, kwalitatief hoogwaardige schoolboeken. Hij schetst een bezoek aan een school in Congo. ‘De leraar las voor uit het enige aanwezige, twintig jaar oude lesboek. De tranen sprongen me in de ogen.’

Zijn onderneming kan op steun rekenen van nagenoeg alle grote internationale (hulp)organisaties. Ze fungeren als klankbord voor de Brabantse ondernemer. ‘Ik kan alleen maar leren door er heel open over te praten.’ Erato-Nadia Bizos van onderwijsorganisatie Adea: ‘Het businessmodel van De Haas zorgt voor duurzame verandering.Ontwikkelingshulp is alleen succesvol als de eigenaar van het project zelf financieel risico loopt.’