Goed om nog even door te worstelen, want beide boeken zouden tot verplicht studiemateriaal voor ondernemers moeten behoren. Zo is de laatste van Collins, Great by Choice, een mooi vervolg op zijn meesterwerken Built to Last en Good to Great. De boeken doen mij in ieder ­geval weer nadenken over leiden en ­leiderschap.

Want ik kom erachter dat ik Collins’ eerdere wetenschappelijke analyse over leiderschap toch verkeerd begrepen heb. In Good to Great bewees hij dat de effectiefste leiders zich kenmerken door bescheidenheid en vooral op de achtergrond opererende hardwerkende duwers zijn die het bedrijf steeds met kleine stapjes verder helpen.

Duidelijk zichtbare leider

En daar worstelde ik toch wat mee. In mijn gedachtegang hebben bedrijven, organisaties of landen — zeker gedurende verandering of crisis — wel een duidelijk zichtbare leider nodig. Iemand die op de zeepkist staat, vertelt waar het naartoe gaat, vertrouwen uitstraalt en richting geeft.

In Nederland neemt Mark Rutte die rol zeer natuurlijk aan. Met zijn positieve, eerlijke en directe wijze van communiceren lijkt hij Nederland te verenigen en effectief door deze lastige tijd te loodsen. Onze bescheiden en hardwerkende Europese leider — kent u ’m nog — Herman Van Rompuy daarentegen is tijdens deze Europacrisis totaal onzichtbaar. Is dat dan effectief?

Dat effectief leiderschap in alle vormen en maten komt, bewijst de biografie van Steve Jobs. Nu pas lezen we wat een onnavolgbare, onuitstaanbare man hij geweest moet zijn. Totaal wars van conventies, op blote voeten en zonder deodorant. Maniakaal, nee bijna manisch leidde hij ­Apple. Maar hij bouwde daarmee wel een van de succesvolste bedrijven uit de geschiedenis.

Ontbreken van ego

Dus wat was dat nu met Collins’ theorie? Bij mijn nadere bestudering is het niet bescheidenheid maar vooral het ontbreken van ego wat deze leiders zo effectief maakt. Ze kunnen bij wijze van spreken dagelijks bevlogen op de zeepkist staan, maar dan gaat het enkel om het bedrijf, het droomdoel en de goede zaak. Niet om henzelf, hun prestatie of hun nalatenschap. Dat is de bescheidenheid die wordt bedoeld.

Nu worden de bevindingen van Collins me duidelijker. En ook waarom Rutte en Jobs zo effectief zijn. Ze geven charismatisch leiding, maar volgers voelen aan dat bij deze leiders de zaak belangrijker is dan het ‘ik’. Beslissingen en acties gaan om het hogere doel, niet om er zelf goed uit te komen. Het goede nieuws is dat Collins concludeert dat iedere leider zich als zodanig kan ontwikkelen. Gelukkig, hebben we volgend jaar weer wat te doen. Tot dan.

Kees de Jong is serieondernemer. Hij leidt nu een multinationale onderneming, deels vanuit de VS. kees@bbigroup.nl