Sinds het verhevigen van de Europese schuldencrisis in april 2010 staan de ‘pigs’ (Portugal, Ierland, Griekenland en Spanje) op de kaart. Niet alleen bij de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) die tientallen miljarden aan deze landen moesten uitlenen, omdat zij er niet in slaagden hun schuldenproblematiek in te dammen. De vier Europese landen met de relatief hoogste tekorten van de eurozone staan ook bovenaan de top 10 van markten waar de Nederlandse exporteurs in 2011 een omzetdaling verwachten. Dat blijkt uit een onderzoek in april dit jaar van de exportorganisatie Fenedex en kredietverzekeraar Attradius.

Het gesomber zal er na april niet minder op zijn geworden. Na de presentatie van het rapport is de Europese schuldencrisis in een stroomversnelling geraakt. Vanaf dat moment draait de economie van Nederland over een breed vlak heel middelmatig. En dat heeft ook de export geraakt. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat de Nederlandse uitvoer in het derde kwartaal van dit jaar verder is afgezwakt. De wereldhandel vertraagt en dat gaat handelsland Nederland hard raken, zei vicepresident Global Supply Chain Roy Lenders van Capgemini Consulting onlangs ook tegen het Financieele Dagblad.

Ierland, Griekenland, Spanje of Portugal

Hoewel het grootste deel van de Nederlandse uitvoer binnen de Europese Unie zijn bestemming vindt, gaat slechts 5% ervan naar Ierland, Griekenland, Spanje of Portugal, blijkt uit cijfers van het CBS. Twee jaar geleden was dat 6%. De totale exportwaarde van goederen naar de vier landen bedroeg dit jaar in de periode tot september ruim € 15 mrd. Met name Griekenland, Portugal en Ierland zijn relatief onbelangrijke exportlanden voor Nederland. De export naar Spanje heeft echter een grotere omvang dan die naar Ierland, Portugal (beide 0,8%) en Griekenland (0,7%) tezamen.

Bijna alle wereldveroveraars zijn actief in de zogeheten pigs. Weinig van hen doen echter direct zaken in het land dat het hardste is getroffen door de crisis: Griekenland. Viviene van Eijkelenborg van Difrax verkoopt babyartikelen in het Zuid-Europese land. De omzet staat echter niet onder druk, zegt zij. ‘We hebben geen problemen in Griekenland dankzij een goede distributeur die veelvuldig sociale media inzet om de consument te bereiken.’

Omzetdaling

In het onderzoek van Fenedex zei 16% van de Nederlandse exporteurs dit jaar een omzetdaling te verwachten in Ierland, 15% in Portugal en 10% in Spanje. Ook Van Eijkelenborg zegt de crisis op het Iberische schiereiland te voelen. ‘Portugal laat een lagere groei zien dan verwacht en ook in Spanje zet de omzet minder sterk door. Dat komt bijvoorbeeld omdat in Spanje veel apothekers, een deel van onze klanten, in geldproblemen zijn gekomen omdat de overheid soms tot 600 dagen wacht om medicijnen te vergoeden. Babyspeciaalzaken hebben het er moeilijker dan apotheek en drogisterij, die meer vet op hun botten hebben. En dat een op de vijf Spanjaarden werkloos is, draagt ook niet bij aan hogere consumentenuitgaven voor een A-merk als Difrax.’

DonQi heeft in Spanje en Portugal ook last van de economische neergang, bevestigt directeur Robert Snijder. Het bedrijf verkoopt een kleine windmolen op de daken van huizen en kantoren, die in prijs concurreert met elektriciteit opgewekt uit fossiele energie. ‘In Portugal hebben we dit jaar vrijwel niets verkocht. Sinds de nieuwe regering bezuinigingen heeft aangekondigd, zijn alle aankoopbeslissingen tot 2012 uitgesteld. In Spanje bezuinigt de overheid, maar ik heb de indruk dat bedrijven nog wel geld hebben. Toch zijn ook hier de bestellingen ruim 50% achtergebleven. We hebben onze focus daarom ietwat verlegd naar landen die het relatief goed doen, zoals Scandinavië, Turkije en Polen. Zuid-Afrika lijkt ook niet direct geraakt te worden.’

Kwart omzet kwijt in Spanje

Ook Monique Ansink van Excellent Products zegt circa een kwart omzet te zijn kwijtgeraakt in Spanje. Toch lijkt de exportafname naar de Europese periferie mee te vallen, uitgedrukt in een percentage. In de periode januari tot september is, vergeleken met dezelfde periode vorig jaar, de goederenuitvoer vanuit Nederland naar Griekenland 4,4% afgenomen. De export naar Portugal is in de periode met 8,8% harder gedaald. De uitvoer naar Spanje laat een kleine daling zien (-0,8%), terwijl die naar Ierland met 5,1% is toegenomen.

Het laatste kwartaal van 2011 kan echter wel eens roet in het eten gaan gooien voor Nederlandse exporteurs, zegt een woordvoerder van kredietverzekeraar Attradius. De betalingsmoraal in zowel Ierland, Griekenland als Spanje holt achteruit. In de drie landen (Portugal is recent niet onderzocht) is de betalingstermijn in het eerste halfjaar gemiddeld 14 dagen opgetrokken. In Spanje duurt het nu 86 dagen voordat een factuur wordt voldaan, een van de langste betalingstermijnen in Europa. Veel Spaanse bedrijven hebben niet voldoende middelen om de openstaande rekeningen te voldoen, aldus de woordvoerder. In Griekenland en Ierland wordt overigens gemiddeld na 49 dagen – het Europese gemiddelde - een factuur betaald.

Geen excessen

Ook MKB-nederland krijgt signalen binnen dat exporterende bedrijven het moeilijker hebben, aldus een woordvoerder van. Excessen, zoals faillissementen, zijn echter niet aan de orde. ‘We horen van exporterende bedrijven inderdaad dat zij het moeilijker krijgen. Maar de toestand is nog niet zo erg als in 2008,’ aldus de woordvoerder.

Wereldveroveraar Yvo Schotman exporteert niet naar pigs, maar is toch indirect geraakt door de schuldencrisis. De producent van aluminium boten is zowel in Griekenland als Spanje een dealer misgelopen door de economische malaise. ‘We hadden een dealer in Athene gevonden die zich een aantal maanden geleden zich heeft teruggetrokken. Hij durfde de stap echter niet aan omdat zijn regering ‘elke dag een nieuwe belastingmaatregel introduceerde’. In Spanje waren we bijna rond met een dealer, maar door de crisis werd mijn contactpersoon ontslagen. Het is voor ons moeilijk om in deze landen een voet aan wal te krijgen. We verkopen een luxeproduct waarop makkelijk bezuinigd kan worden.’

Behoefte aan luxe

Een andere verkoper in luxe producten, Ariane Inden, laat echter een ander geluid horen. Aan luxe is behoefte in tijden van crisis, weet zij. ‘Onze producten en service zijn niet zo recessiegevoelig. Je zou denken van wel omdat het luxe is, maar in tijden van economische neergang bezuinigen consumenten liever op een nieuwe keuken dan op de kleinere uitgaven. Mensen kopen dan graag dingen om zich beter te voelen, zoals cosmetica. Natuurlijk werken we dubbel zo hard om onze positie te behouden, want klanten zijn nog kritischer in hun bestedingen. Cosmeticabedrijven die dat niet doen kunnen hun positie ook niet handhaven.’

Het meest positief is een wereldveroveraar die zicht richt op een heel ander continent: Roel de Haas. De directeur van booksfortheother90percent.com wil Afrika aan goedkope schoolboeken helpen, maar doet met een ander bedrijf blueTree zaken in de Europese periferie. ‘Tegen alle berichten in hebben we de afgelopen twee maanden in Spanje en Italië mooie orders binnengesleept. Grafische bedrijven die enkele jaren hebben gewacht met investeren, moeten op een gegeven moment weer. En doen dat dus ook.’