Nu werkt en woont hij in Laos, waar het handelsklimaat relaxed is, ook al moet je af en toe iemand een envelop toeschuiven.

Wat doet u in Laos?

'Ik werkte als tradingconsultant voor ondernemers die producten uit Thailand wilden importeren. Iemand zei tegen me: je moet eens naar Laos gaan. Daar kwam ik in contact met een koffieproducent die me vroeg om afnemers te zoeken. Een keten van kleine supermarkten had interesse in het plaatsen van koffiestalletjes bij hun winkels. Inmiddels hebben we stalletjes op vijf locaties en breiden we snel uit. Ik zit er ook over te denken om te gaan franchisen, want er zijn meer ketens geïnteresseerd. Ook willen we exporteren naar China en het Westen.'

Zijn Laotianen zo dol op koffie?

'Dat begint te komen. Er waren wel wat koffielunchrooms voor expats, maar het is een vrij nieuwe markt. Steeds meer Laotianen gaan naar het buitenland voor werk of studie en nemen die koffiecultuur mee terug naar Laos. Net zoals Nederlanders die in het buitenland hebben gezeten en een bepaald product uit dat land blijven gebruiken.'

Hoe is het om te ondernemen in een communistisch land?

'De laatste vijf, zes jaar zijn de grenzen steeds verder opengegooid. Zolang je niet met politiek te maken hebt, gaat het prima. Zoals in ieder arm land is er veel corruptie. Maar dat kan ook in je voordeel werken, als je de juiste mensen op het juiste moment een presentje geeft. Dat kan hier niet anders. Wanneer je bijvoorbeeld iets wilt importeren, betaal je daar een enorme belasting op. Wanneer je iemand iets toeschuift, betaal je een fractie van het oorspronkelijke bedrag.'

Wat heeft u hier geleerd?

'Dat je hier veel meer geduld moet hebben dan in Nederland. Als je in Nederland een overeenkomst sluit, moet je er gisteren al mee aan de slag zijn gegaan. Hier willen de mensen eerst een soort gevoel van vriendschap hebben voordat ze met je in zee gaan. Dat betekent eerst een paar keer lunchen en ze honing om de mond smeren. Het gaat dan niet om echte vriendschap, maar om een vriendschappelijk-zakelijke relatie. Hoewel je dan wel ineens op een bruiloft uitgenodigd wordt.'

Hoe is het om Laotiaanse werknemers te hebben?

'Laotianen houden van mensen "met een goed hart", zoals de uitdrukking is. Dat betekent dat je een zachte persoonlijkheid moet hebben en respect moet tonen voor je werknemers. Je moet nooit ten overstaan van anderen iemand zeggen dat hij iets fout heeft gedaan, je kunt alleen zeggen hoe het beter kan. Anders ben je zo je personeel kwijt. Als je daar rekening mee houdt, heb je heel loyale werknemers.'

Wat is een nadeel aan ondernemen in Laos?

'Mensen worden hier niet op hun kwaliteiten beoordeeld, maar op hun familienaam. Als ik een zoon had die met succes aan Harvard was afgestudeerd, zou hij in Laos toch nooit een hoge positie kunnen bekleden, omdat hij niet tot de juiste familie behoort. '

TTS Trading/Express Cafe
Opgericht: 1999
Gevestigd: Bangkok/Vientiane
Activiteit: Handelaar in koffie
Oprichter: Tommy Diependaal (50)
Werknemers: 17
Verwachte omzet 2010: euro 40.000