Voor vliegtuigbouwer Fokker was de verzwakkende dollar halverwege jaren negentig de doodsteek. Het merendeel van de kosten van Fokker verdween in de boeken in guldens, terwijl de meeste afnemers in dollars betaalden. Omdat de dollarkoers aanhoudend daalde, ontving Fokker steeds minder geld voor zijn vliegtuigen en leed het bedrijf stevige verliezen. De zwakke dollar werd uiteindelijk een belangrijke nagel aan de doodskist van Fokker.

Net als Fokker destijds doen de tien wereldveroveraars veel zaken in vreemde valutalanden. Van Australië tot Vietnam en van de Verenigde Staten tot Brazilië. Ze zijn voortdurend blootgesteld aan valuta-, ofwel wisselkoersrisico’s. En met de aanhoudende turbulentie op de financiële markten is afdekken van wisselkoersrisico’s een actueel gespreksonderwerp geworden. Als door een geringe, ongunstige koersbeweging de winst al verloren kan gaan, wat voor consequenties hebben de huidige, stevige koersfluctuaties?

Wisselkoersschommelingen

Wereldveroveraar Roel de Haas (53) noemt indekken tegen wisselkoersschommelingen een ‘heet hangijzer.’ De ondernemer wil met de stichting Books For The Other 90 Per Cent in Liberia en Oeganda binnen een jaar de markt voor studieboeken openbreken, zoals hem dat in Congo al eerder is gelukt. De apparatuur en diensten die hij levert aan de drukkerijen die hij opstart in Afrika rekent hij af in Amerikaanse dollars, die op een dollarrekening gestort worden. ‘Met de huidige onzekere financiële markten kun je geen risico’s nemen met valuta, je moet je indekken. Als ik moet inkopen, schaf ik daarom lokale valuta aan. Als ik exporteer, reken ik zoveel mogelijk af in euro’s.’

Niemand kijkt er nog van op als de euro in een dag meer dan 1% aan waarde verliest of wint ten opzichte van de dollar of yen. Rob Baan van Koppert Cress doet zowel zaken in Japan als de Verenigde Staten, maar toch gaat de turbulentie op de geldmarkt grotendeels aan hem voorbij. Sterker: de wereldveroveraar die met een goed gevoel voor marketing kiemgroenten op een exclusieve manier aan de man brengt, dekt valutarisico’s niet af. ‘Ik koop in in China. Ik betaal een dermate lage kostprijs dat ik mij koersschommelingen kan veroorloven. Onze onderneming in de Verenigde Staten verkoopt alleen in dat land en doet dus alleen zaken in dollars. Voor export in Europa maak ik gebruik van de tussenhandel. Zij dragen zorg voor de uitvoer en de verwerking van de betalingen. In mijn branche wordt snel betaald, hooguit na 30 dagen. Dat minimaliseert ook het valutarisico.’

Factuur in euro's naar Zweden

Het idee dat Griekenland uit de euro stapt en meer landen in de europeriferie volgen, moet een nachtmerrie zijn voor de wereldveroveraars. Maar ook Groot-Brittannië, Denemarken en Zweden hebben hun eigen munt. De mooie aluminium boot die praktisch, betaalbaar en vrij van onderhoud is, waarmee wereldveroveraar Yvo Schotman de wereld overgaat, wordt ook in Zweden verkocht. Toch factureert de directeur van Tenderline alleen in euro’s. Schotman heeft hij het valutarisico bij andere partijen neergelegd. ‘De factuur naar Zweden is opgesteld in euro’s en de Zweedse dealer betaalt ook in euro’s. Hiermee heb ik het risico buiten mijn bedrijf gelegd.’

Martijn Bos van Boska moet als geen andere wereldveroveraar er rekening mee houden dat hij vreemde munten uitgeeft of ontvangt. De wereldveroveraar die wil verleiden met mooi vormgegeven gereedschap om kaas te hakken, schaven, snijden, smelten of sfeervol op te dienen exporteert immers naar 80 landen. Hij maakt daarom gebruik van de meest gangbare methode om valutarisico’s af te dekken: het termijncontract. Daarnaast stelt hij aan het eind van een jaar aan de hand van de dollarkoers van dat moment een prijslijst  op voor het komende jaar. Door de maandelijkse inkomsten en opgaven in vreemde valuta tegenover elkaar te zetten, brengt hij voor het komende jaar de kasstroom in kaart. Bijsturing vindt elke maand plaats als de werkelijke kasstroom bekend is. Bos: ‘In het verleden hebben we de dollarinkomsten en -uitgaven redelijk gelijk kunnen houden, maar die liggen tegenwoordig teveel uit elkaar. Daarnaast hebben recente forse koersschommelingen tijd mij gedwongen na te denken hoe ik valutarisico’s beter kan opvangen,’ legt Bos het eindejaarsritueel uit.

Grillen van de geldmarkt

Een ondernemer kan zich nog zo beschermd voelen tegen de grillen van de geldmarkt met valutaopties, termijncontracten en wisselkoersclausules; risico’s afdekken kan evengoed een risico vormen, heeft De Haas ervaren: ‘Eind 2008 zouden wij enkele drukmachines kopen in Australië en sloegen we Australische dollars in. Na drie weken onderhandelen ging de deal echter niet door. De koers van de Australische dollar was in die periode 11% gedaald ten opzichte van de euro. Wat doe je dan? Vasthouden of je verlies nemen? Ik heb drie dagen vastgehouden en toen snel de dollars verkocht, de koers was inmiddels 13% gezakt. Het verlies bedroeg ruim een ton op een deal die niet doorging.’

Indekken tegen wisselkoersrisico’s kan op de volgende manieren:

• Risico doorberekenen

De eenvoudigste en goedkoopste bescherming tegen valutaschommelingen is het risico is het risico neerleggen bij de klant. Als een ondernemer in de eurozone afspreekt dat de factureringsmunt de euro is, is het wisselkoersrisico voor de afnemer. Er wordt ook wel eens afgesproken dat beide partijen de helft van het risico op koersverlies dragen. Yvo Schotman van Tenderline maakt gebruik van het principe van risico doorberekenen, ook Vivienne Eijkelenborg van Difrax heeft met verschillende fabrikanten afspraken gemaakt om in euro's gefactureerd te worden.

• Leading en lagging

Kort door de bocht betekent leading: als vreemde valuta in waarde daalt, betaal je de factuur sneller en lagging: je uitgaven uitstellen van verplichtingen in een munt waarvan de waarde daalt. Rob Baan van Koppert Cress maakt, min of meer, gebruik van leading en lagging.

• Termijncontracten

De meest gangbare manier om valutarisico’s af te dekken is het termijncontract (future in beleggersjargon). Termijncontracten zijn in vrijwel alle gangbare valuta af te sluiten tegen relatief lage kosten en kunnen gebruikt worden voor transacties met een betalingstermijn van maximaal twee jaar. Het principe is eenvoudig: er wordt nu al een wisselkoers vastgelegd terwijl de vreemde valuta pas na een bepaalde periode worden geleverd. Martijn Bos van Boska en Vivienne Eijkelenborg van Difrax maken gebruik van termijncontracten.

• Valutaopties

Een optie is een op de beurs verhandelbaar recht om gedurende een vastgestelde looptijd tegen betaling van een premie een vaste hoeveelheid valuta tegen een overeengekomen prijs te kopen of te verkopen. Het recht om te kopen heet calloptie. U maakt hiervan gebruik als u verwacht dat de koers gaat stijgen. Het recht om te verkopen heet putoptie. U koopt een putoptie als u verwacht dat de koers gaat dalen. De prijs die voor een optie wordt betaald heet premie. De premie is meteen het maximale verlies dat u kunt hebben. 88% van de grote Nederlandse ondernemingen dekt valutarisico’s af met derivaten als futures en opties.

• Natuurlijke hedge

Komt het leeuwendeel van de omzet uit een vreemd valutaland? En lijkt de daling van de lokale valuta structureel? Dan kan het een idee zijn om het bedrijf te verplaatsen naar het vreemde valutaland. Als de lokale valuta dan nog meer aan waarde inboet, loopt weliswaar de omzet terug, maar vallen ook de kosten lager uit. Het valutarisico wordt zo gereduceerd.

• Wisselkoersclausules

De wisselkoersclausule in een handelscontract verdeelt koersverlies tussen beide partijen. Het gefactureerde bedrag wordt aangepast aan de koersverandering op het moment van betaling. Vaak worden wisselkoersclausules opgesteld op basis van de verhouding lokale munt en Amerikaanse dollar. Roel de Haas van stichting Books For The Other 90 Per Cent maakt onder andere hier gebruik van.

• Vreemde valutarekening

Een vreemde valutarekening kan handig zijn voor ondernemers die regelmatig afrekenen in dezelfde vreemde valuta. De rekening bespaart kosten die in rekening wordt gebracht voor de aan- en verkoop van vreemde valuta en hoeven er ook geen termijncontracten worden afgesloten. Roel de Haas van stichting Books For The Other 90 Per Cent maakt gebruik van een dollarrekening.

• Verzekering van het wisselkoersrisico

Een koersrisicoverzekering kan bij een gespecialiseerde verzekeraar afgesloten worden voor transacties waarbij goederen en diensten aan het buitenland worden geleverd en voor de uitvoering van werken in het buitenland, met een looptijd van langer dan twee jaar.