Het gaat om het in Amsterdam gevestigde IBFD, International Bureau for Fiscal Documentation, en de stichting ‘Enhanced Relations Foundations’(ERF) van de Nederlandse fiscalist Hans Mooij.

Het project gaat volgende week officieel van start met de ondertekening van het plan van aanpak door de twee Nederlandse partijen en Zuo Liu, algemeen directeur van het onderzoeksinstituut van de Chinese belastingdienst (SAT). Een groep multinationals en het IBFD zelf fourneren de circa vier ton die met de eerste fase van het project is gemoeid.

Smeerolie

De twee initiatiefnemers, Hans Mooij van ERF en Victor van Kommer van het IBFD, spreken van een unieke samenwerking. ‘We hebben een onderzoeksteam geformeerd waarin ook topfunctionarissen van de Chinese belastingdienst zijn opgenomen. Dat is ongekend’, aldus Mooij. Hij heeft zijn sporen verdiend bij het ministerie van Financiën, onder meer als onderhandelaar bij internationale belastingverdragen. Tegenwoordig is hij zelfstandig belastingadviseur en helpt landen en organisaties als de Oeso en de VN bij fiscale kwesties.

Als smeerolie in het samenwerkingsproject met China fungeert het IBFD, dat wereldwijd bekendstaat om zijn onafhankelijkheid en fiscale expertise. Van Kommer, hoogleraar belastingbeleid in Utrecht en bestuurder bij IBFD, is ervan overtuigd dat de status van het 75 jaar oude instituut heeft geholpen om de Chinezen over de streep te trekken. ‘Wij hebben de ingang en geen politieke agenda, zoals Oeso of WTO.’

Heidense klus

Uitgangspunt van het project is dat zowel de Chinese belastingdienst als het internationaal bedrijfsleven baat heeft bij een relatie die is gebaseerd op wederzijds vertrouwen in plaats van wantrouwen. ‘Een van de problemen in het immense China is het gebrek aan eenheid van beleid. Op centraal niveau bij de SAT bestaat veel expertise, maar het gaat fout op het lokale niveau. Het is een heidense klus om een apparaat met 800.000 belastingambtenaren aan te sturen en te zorgen voor voldoende kennis. Daar komt bij dat er in China geen bijzondere rechtspleging bestaat voor belastingzaken’, verklaart Van Kommer.

Mooij vult aan: ‘Wat je ziet is dat er op lokaal niveau belastingconcurrentie plaatsvindt om buitenlandse bedrijven te lokken. Wanneer ze eenmaal flink geïnvesteerd hebben, worden de duimschroeven aangedraaid en krijgen bedrijven te maken met belastingrisico’s. In sommige gevallen ook met terugwerkende kracht van een aantal jaren. Met die onzekerheid over hun belastingplicht zijn bedrijven niet blij. Het gevolg is dat de fusie- en overnamemarkt in China praktisch tot stilstand is gekomen.’

‘Best practices’

Van Kommer en Mooij trappen af met een onderzoek naar ‘best practices’ op het gebied van vertrouwensrelaties tussen bedrijven en belastingdiensten. Deel twee van het project is het in kaart brengen van de problemen die internationale bedrijven hebben met hun Chinese belastinginspecteur. Deze inventarisatie maakt het IBFD. Op zijn beurt zal SAT de knelpunten tussen Chinese belastingambtenaren en multinationals in kaart brengen.

De resultaten uit het onderzoek naar ‘best practices’ en uit de interviews met belastingambtenaren en multinationals moeten vervolgens worden gecombineerd tot aanbevelingen en concrete adviezen hoe de relatie met multinationals kan worden verbeterd. Die moeten passen in een veel bredere studie die de onderzoeksafdeling van SAT onlangs is begonnen naar de dienstverlening aan belastingplichtigen.

Chinese belastingdienst

Om de Chinese belastingdienst te stimuleren de adviezen in de praktijk te brengen hebben Van Kommer en Mooij halverwege dit jaar een seminar over het project gepland. Daar moeten alle resultaten aan de orde komen. Door een zo breed mogelijk publiek uit te nodigen, van prominente Chinese belastingexperts tot kamers van koophandel en VN-deskundigen, hopen de twee initiatiefnemers de acceptatiegraad van het project te verhogen.