De wind van voren uit Mozambique

In een ingezonden brief in het Financieele Dagblad woensdag 14 december krijgt De Haas de wind van voren van landgenote Jeannette Keyzer op zijn ondernemingsdrift in Afrika. Keyzer werkt in Mozambique bij het ministerie van Onderwijs op de afdeling die boeken inkoopt voor vijf miljoen scholieren. ‘Ik heb behoorlijk wat kennis van de boekenmarkt in Mozambique en Malawi. In die twee landen koopt het ministerie van Onderwijs schoolboeken in en neemt de openbare aanbestedingen voor schoolboeken voor rekening. Ik weet natuurlijk niet precies hoe het gebeurt in Congo, Oeganda en Liberia, waar De Haas actief is.’

Keyzer zette vraagtekens bij de afnameverplichting die De Haas eist van de regering van een land waar hij een drukkerij optuigt. ‘Een ondernemer is in principe voorstander van vrije concurrentie. En dan ook nog eens een drukkerij met tweedehands machines! Ze zijn in Afrika niet achterlijk!’

Topkwaliteit

De Haas zegt echter geen ‘afdankertjes’ aan het continent te leveren. ‘Mijn bedrijf verkoopt al 36 jaar wereldwijd gebruikte en gereviseerde machines aan grote, grafische ondernemingen als Quebecor en Bertelsman. Dezelfde grafische machines van topkwaliteit lever ik aan Afrika. Door de verplichte openbare aanbestedingen kan ik geen contracten afsluiten met hulporganisaties, regeringen of de donorlanden. Ik kijk daarom of wij de handen ineen kunnen slaan om in het land grafische industrie op te bouwen. Er zijn nog veel landen die schoolboeken importeren en daarvoor teveel geld betalen.’

Niet alle Afrikaanse landen betalen echter teveel, schrijft Keyzer echter. Zij zei zich niet voor te kunnen stellen dat een lokale drukkerij in het land kan concurreren met de lage Aziatische drukprijzen. ‘Momenteel betalen wij gemiddeld $ 0,40  $ 0,60 tot  per boek. Bij een drukker in Mozambique is het al snel ruim vier keer dat bedrag,’ schreef zij.

Navraag leert dat Keyzer de inkoopprijzen ietwat te rooskleurig voorspiegelt. ‘Die $ 0,04 per boek geldt alleen voor de lees- en rekenboeken voor de eerste en tweede klas van het lager onderwijs. Voor hogere klassen zijn we 3  tot 6 euro per boek kwijt; precies de situatie die de Haas beschrijft,’ zegt zij.

Onomfloerste brief

Hoewel zij een onomfloerste brief heeft geschreven, staat Keyzer sympathiek tegenover het idee van De Haas om schoolboeken om via zijn stichting Books for the other 90 percent schoolboeken in arme landen betaalbaar te maken voor scholieren. ‘Het is een prima idee om boeken zelf te drukken en een grafische industrie op te bouwen in Afrikaanse landen. Maar we leven in een geglobaliseerde wereld, het zal niet meevallen om met de Aziatische grafische industrie te concurreren. En laat ik een tegenvraag stellen: waarom behandelt De Haas Afrikaanse landen anders dan andere klanten? Op het continent is veel geld te verdienen met schoolboeken. Ons budget is ongeveer $ 18 mln per jaar. Ik vraag me vaak af waarom Nederlandse ondernemers niet meedoen aan openbare aanbestedingen voor schoolboeken.’

Keyzer wilde met haar brief De Haas niet gispen maar van goedbedoeld advies voorzien. Hij niet de eerste ondernemer die Afrika aan schoolboeken wil helpen, weet ze. ‘Boeken worden, zoals De Haas zegt, vaak geleverd door grote, internationale uitgevers die geen vriendenprijs vragen. Mozambique is sterk afhankelijk van buitenlandse uitgevers, die boeken willen produceren in het Portugees. Voor het Engelse taalgebied moet echter meer concurrentie mogelijk zijn en zouden inkopende instanties (USAID, UNICEF of de regeringen) prijzen beter kunnen uitonderhandelen. Want wie betaalt voor die schoolboeken? De belastingbetaler via de ontwikkelingshulp die donorlanden opbrengen!’

Kinderkrant

Die opmerking is echter niet aan De Haas besteed. ‘Books for the other 90 percent is volledig transparant over de kostprijs van onze boeken. Wij financieren alles zelf en maken geen gebruik van ontwikkelingshulp. Van een deel van de winst op de projecten voeren wij bovendien in de periferie meer (gedrukte) zaken uit voor kinderen. We praten nu bijvoorbeeld met Unicef en Plan over een gratis kinderkrant.’