De meeste ondernemingen in de branche zijn volgens Rietdijk aan het einde van hun Latijn nu de afzet voor nieuwbouwwoningen tot ‘dramatische niveaus’ is gedaald. ‘Ingrijpende reorganisaties’ zijn volgens hem onvermijdelijk.’ Het aantal verkochte nieuwbouwwoningen is gehalveerd ten opzichte de topjaren 2005 en 2006 met alle gevolgen voor ontwikkelaars en bouwers.

Ook wienke Bodewes, voorzitter van de branchevereniging voor ontwikkelaars Neprom, voorziet een ‘dramatisch’ jaar. ‘De kans is zeer groot dat het aantal verkopen van nieuwe koop- en huurwoningen in 2012 verder wegzakt. Dat betekent dat het aantal faillissementen en ontslagen verder zal oplopen.’ Als gevolg van de crisis is de ontwikkelbranche volgens Bodewes, tevens bestuursvoorzitter bij ontwikkelaar Amvest, al gehalveerd qua menskracht.

Minister Liesbeth Spies van Binnenlandse Zaken stelt dat de woningmarkt nog niet helemaal is vastgelopen. Nog iedere maand kopen 10.000 mensen een huis, tegen 17.000 voor de crisis.

Regels tijdelijke verhuur versoepelen

Om het gebrek aan vertrouwen weg te nemen heeft het kabinet volgens haar al de overdrachtsbelasting voor een jaar verlaagd en de gunstiger regeling van de nationale hypotheekgarantie verlengd. ‘Je moet ook naar de economische context kijken’, zei Spies. ‘Voor de huizenmarkt kun je niet alleen naar de overheid kijken om die te corrigeren of faciliteren.’

Spies wil nu ook de regels en procedures voor tijdelijke verhuur onder de Leegstandwet versoepelen. Hierdoor wordt het voor huiseigenaren die een nieuw huis willen kopen of hebben gekocht, gemakkelijker om hun nog te koop staande oude woningen tijdelijk te verhuren.

De Neprom en NVB schrijven de problemen op de woningmarkt vooral toe aan de opdrogende financieringsmogelijkheden voor consumenten. ‘Op een financieringsgedreven markt als de onze is het grote probleem nu het hypothecaire krediet’, meent Rietdijk. Nog maar enkele grote banken verstrekken volgens hem hypothecair krediet en schroeven dat ook nog eens terug. ‘Van Rabobankdirecteuren hoor ik: “we hebben een te groot marktaandeel, we moeten terug.”’

Onzekerheid rond de hypotheekrenteaftrek

De banken remmen hun hypothecaire kredietverlening af met het oog op de schuldposities op hun balansen, die internationaal steeds moeilijker zijn te financieren. Ook de toegenomen kapitaaleisen die toezichthouders eisen, zet druk op de bankbalansen. Om die reden hebben banken voorstellen aan het kabinet gedaan voor generieke aflossingsregimes waardoor de bancaire schuldenposities kleiner worden.

Volgens de banken is de voortdurende onzekerheid rond de hypotheekrenteaftrek een van de belangrijkste oorzaken waarom de markt voor bestaande woningen en nieuwbouw op slot zit. Rabo en ING hebben aan de branchevereniging voor banken NVB voorstellen gedaan om de fiscale regeling geleidelijk af te bouwen. NVB-voorman Boele Staal riep dinsdag de politiek op snel een integraal debat over noodzakelijke hervormingen op de huizenmarkt te starten zonder taboes of blokkades. ‘En op het moment dat je over de renteaftrek gaat praten, zal die ook veranderen’, voorspelt NVBvoorman Boele Staal.

De Jager houdt vast aan regeerakkoord

Minister De Jager van Financiën heeft de voorstellen van ING en Rabo nog niet gezien, maar zegt vast te houden aan de lijn in het regeerakkoord: aan de hypotheekrenteaftrek wordt niet gemorreld in deze kabinetsperiode. Hij stelt dat er wel degelijk maatregelen zijn genomen om de situatie te verbeteren. De verstrekte hypotheken zijn minder hoog en de volledig aflossingsvrije hypotheek is verdwenen. Nu moet minstens 50% van iedere hypotheek worden afgelost. De Jager: ‘Dat zijn stappen die we samen met de sector hebben gezet.’

Het ING-plan voorziet erin dat de aftrek over dertig jaar wordt gestaakt. Iedereen die volgend jaar een huis koopt, mag dan nog 29 jaar rente aftrekken en zo ieder jaar minder. Rabobank wil de regeling beperken tot annuïteitenhypotheken en dus niet voor varianten als de spaarhypotheek.