Er is een wonder geschied. Minder is het niet.

In die tergend lange rechtszaak over vastgoedfraude heeft de verdachte ex-Fortis-bankier Jan Steven M. helemaal niets willen zeggen. Erger nog, hij kán niets zeggen, volgens zijn advocaten.

De cliënt is volgens zijn advocaten in de war. Hij kampt met concentratieproblemen en ‘een chaotisch denkverloop’. Hij heeft nauwelijks een eigen wil meer en moet wegens gedeeltelijke ontoerekeningsvatbaarheid worden vrijgesproken. Jan Steven M. zat er het hele proces uiterlijk onbewogen bij en beperkte zijn inbreng tot een enkele kreun.

Wat een verschil met de Jan Steven M. die deze vrijdag aan het eind van een speciaal voor hem onverwachts ingelaste extra zittingsdag nog even vief het woord neemt. Minutenlang spreekt hij in heldere volzinnen de rechtbank toe. Het is ingewikkelde materie, over fiscaliteit, schikken, transacties en aftrekposten, maar de ex-bankier komt doelgericht tot zijn conclusie: het Openbaar Ministerie is fout en niet hij. De zwijger spreekt! En hoe.

Het is op het nippertje in deze langdurige rechtszaak dat Jan Steven M. toch opeens zijn zwijgzaamheid verbreekt. Letterlijk de laatste uurtjes, want rechtbankvoorzitter Verpalen kondigt meteen daarna een brief aan waarin hij dit megaproces officieel sluit.

Vanwaar deze lastminuteactie? Dat maakt de advocaat goed duidelijk. M., de oud-registeraccountant en beweerde ‘notulist’ van de criminele organisatie van zijn vriend Jan van Vlijmen, maakt zich langzamerhand wel nerveus over de strafeis van het OM: drie jaar cel onvoorwaardelijk, plus €300.000 boete. Een pittige eis die het OM onder meer motiveert met verwijzing naar de weigering van M. om Rabo en Philips hun schade te vergoeden.

Daarom dus dit nakomertje vrijdag als 64ste zittingsdag. M. heeft namelijk plotseling haast de rechtbank ervan op de hoogte te stellen dat hij na twee jaar moeizaam onderhandelen nu toch een schikkingsakkoord heeft bereikt met de fraudeslachtoffers. Hoeveel hij afdraagt, wil M. niet zeggen, maar het zijn tonnen. Hij verzoekt de rechtbank daar rekening mee te houden bij het bepalen van de strafmaat. Geld voor de geëiste boete heeft M. nu niet meer, zegt hij. Het OM gelooft daar overigens niets van.

‘Natuurlijk is het niet mooi en fraai’, erkent M.’s advocaat Niels van der Laan over de plotse schikkingsdrift, ‘en M. vraagt de rechtbank nu ook niet om op te staan en voor hem te applaudisseren’.