Nerveuze zoektocht naar nieuwe velden
Gemakkelijk olie en gas bestaat niet meer. De speurtocht naar nieuwe velden vraagt om nieuwe technieken en bovenal een nieuwe manier van kijken.
Gemakkelijk olie en gas bestaat niet meer. De speurtocht naar nieuwe velden vraagt om nieuwe technieken en bovenal een nieuwe manier van kijken.
De koffer staat al ingepakt in de hoek te wachten van het exploratie- en productielaboratorium van Shell in Rijswijk. Na afloop van het gesprek wacht Gerard Schotman een reis naar China, waar het Nederlands-Britse olieconcern eind maart een contract tekende voor de ontwikkeling en productie van in harde steenlagen verscholen aardgasreserves. Het is een ontwikkeling die hoofd Onderzoek en Ontwikkeling Schotman, nu driekwart jaar in die functie in dienst, van dichtbij wil volgen.
Het is maar een van de borden waarop hij schaakt in de zoektocht naar nieuwe olie- en gasreserves. Schotman weet dat los van de vraag hoeveel energie de wereld nodig heeft en of dat duurzaam of fossiel zal moeten zijn, een oliemaatschappij nieuwe reserves nodig heeft om te kunnen blijven groeien. Niet voor niets investeert Shell jaarlijks zo'n $ 3 mrd aan exploratie van nieuwe olie- en gasvelden.
Met een graphic bij de hand maakt Schotman duidelijk dat de grootste winst voor een 'major' als Shell de komende jaren toch geboekt zal gaan worden bij de reeds bekende velden. Met behulp van door hem aangestuurde nieuwe technieken valt daar veel meer uit te halen tegen een prijs die dat soort velden weer rendabel maakt.
Over de gehele industrie genomen wordt van de meeste olie- en gasvelden nog niet de helft uit de grond gehaald. De rest produceren is vooralsnog technisch onhaalbaar of financieel onrendabel.
Naast die technologische slag zetten de oliemaatschappijen groot in op het vinden en winbaar maken van nieuwe, onconventionele olie- en gasvoorraden. De teerzanden in Canada zijn daar al jarenlang een voorbeeld van. Shell is een bekende en grote speler.
Van recentere datum is de zoektocht naar nieuwe, onconventionele gasvoorraden. Nieuwe begrippen als shallow gas, tight gas, shale gas en basin centered gas hebben in de Angelsaksisch gedomineerde oliewereld hun intrede gedaan. De kansen die de voorheen onbereikbare gasvoorraden bieden, zijn ongekend, zeker nu er wereldwijd een infrastructuur voor vloeibaar aardgas (LNG) is ontstaan. Afgelegen gasvoorraden kunnen nu worden ontsloten omdat het transport naar dichtbevolkte industriecentra mogelijk is geworden.
Toch toont de toekomstgrafiek van Schotman ook een duidelijke rol voor het vinden van nieuwe, conventionele olie- en gasvoorraden. De reden is simpel, zo geeft hij aan. Olieconcerns willen kunnen kiezen uit een breder palet aan mogelijkheden en daar aan de slag gaan waar ze de meeste kans hebben succes te boeken.
Dat betekent dat de 'majors' als vanouds ook blijven zoeken naar conventionele olie- en gasvoorraden. En met goede reden weet Paul van Riel, directeur bij het in Leidschendam gevestigde Fugro. 'Het grootste deel van de ondergrond op aarde is nog helemaal niet in kaart gebracht.'
Het in bodemonderzoek gespecialiseerde ingenieursbedrijf is met een omzet van euro 2 mrd een van de vier gespecialiseerde wereldspelers in dit vakgebied. Ruim een kwart van de omzet is direct gekoppeld aan de speurtocht van energiemaatschappijen naar nieuwe reserves. Volgens Van Riel zijn daar nog grote slagen te maken.
Pessimisme over tekorten aan olie of gas zijn aan hem dus niet besteed. 'Als gevolg van de hele CO2-problematiek moeten we zeker inzetten op duurzame energiebronnen', stelt hij, 'maar van dreigende tekorten aan fossiel op korte termijn is geen sprake.'
Voor een deel komt dat omdat de energiereuzen van deze wereld in de afgelopen decennia vooral naar olie gezocht hebben. 'Daarbij is in het verleden niet gericht naar gas gezocht', zegt hij. 'Daar krijgen de olieconcerns nu oog voor.'
Naast de inhaalslag voor conventioneel gas maken technologische innovaties het mogelijk om een steeds beter beeld te geven over wat er in de ondergrond verborgen zit. Van Riel, die al ruim twintig jaar in het werkterrein actief is, kan zich opvallend genoeg geen grote technologische doorbraken herinneren. 'De vooruitgang op seismologisch gebied is een optelsom van vele kleine stapjes', zegt hij. 'Maar dat heeft wel geleid tot een wereld van verschil. Waar we twintig jaar geleden tot maximaal drie kilometer diep konden kijken, kunnen we nu tot tien kilometer diep in de aarde kijken.'
Het merendeel van het seismologisch onderzoek vindt nog altijd op de traditionele manier plaats, waarbij geluidsgolven de aarde in worden geschoten. Die geluidsgolven kaatsen terug tegen verschillende aardlagen. Door de geluidstrillingen met een microfoon te registeren, kan een beeld worden gevormd van de verschillende aardlagen onder de oppervlakte. Op zee gebeurt dit door een schip dat soms wel tien kilometer lange lijnen met microfoons achter zich aan trekt.
Omdat er niet alleen steeds dieper onder de bodem wordt gezocht, maar ook naar velden die in steeds dieper water liggen, zijn er aanvullende technieken ontwikkeld om een beter beeld te krijgen van wat er in de ondergrond te vinden is. Daarbij wordt bijvoorbeeld gebruikgemaakt van op de zeebodem geplaatste sensoren, die elektromagnetische velden meten. Deze data worden in combinatie met seismische data gebruikt om de bodem en mogelijke olie- en gasvelden beter in kaart brengen. Het is een techniek waar nu veel in geïnvesteerd wordt. De belangrijkste winst van de afgelopen twee decennia ligt in de hoeveelheid bruikbare signalen die kan worden opgevangen en verwerkt, weet Van Riel. Op dat laatste punt ligt, sinds de jaren tachtig, toen de olieconcerns seismologische activiteiten volledig gingen uitbesteden, de scheidslijn tussen de activiteiten van bijvoorbeeld Fugro en Shell. Fugro schiet vaak voor eigen risico seismiek en verkoopt vervolgens de data aan alle oliemaatschappijen die daar belangstelling voor hebben. Die gebruiken de gemeenschappelijke data om daar hun eigen interpretatie aan te geven, in de hoop dingen te zien die andere niet zien. In sommige gevallen kan het leiden tot nieuw, dieper gaand seismologisch onderzoek met een hogere dichtheid, maar nu in opdracht van één klant.
Het interpreteren van de data is specialistisch werk, dat vrijwel altijd door de oliemaatschappijen zelf wordt uitgevoerd, waar alleen al bij Shell wereldwijd vele honderden mensen mee bezig zijn, met daarnaast enkele honderden mensen die onderzoek en ontwikkeling op het gebied van seismiek doen. Voor hun speurwerk zijn grote computers noodzakelijk. Toch is een gebrek aan computercapaciteit niet langer de bottleneck om tot drie- en zelfs vierdimensionale beelden van een olie- of gasveld te komen. In dat laatste geval wordt de factor tijd meegenomen en wordt in kaart gebracht hoe de winning de eigenschappen van het veld zal beïnvloeden. Door dit inzichtelijk te maken, kan er meer uit een veld worden gehaald.
Grenzen
'De beperking zit niet meer in de computer, maar de grens zit in onze manier van kijken', weet Schotman van Shell. Mede om dat te doorbreken, is de oliemaatschappij samenwerkingsverbanden aangegaan met relevante, maar niet direct sectorgebonden bedrijven, waarmee nieuwe technologie?n ontwikkeld moeten gaan worden. Met IBM wordt gekeken naar de rekenregels in de computerprogramma's en simulatieprogramma's waarmee de levensduur van een olieveld in kaart kan worden gebracht. Met HP wordt gewerkt aan een verbeterde techniek om geluidsgolven te kunnen sturen en opvangen.
'Nee, het is geen opmaat om weer met eigen bootjes te gaan varen', bezweert Schotman meteen. 'Wij zeggen wel tegen bedrijven als Fugro dat ze bij seismologisch onderzoek bijvoorbeeld gebruik kunnen maken van de zwarte doosjes die we samen met HP hebben ontwikkeld. We willen die technologie niet voor altijd voor onszelf hebben, maar het moet ons wel een voorsprong geven.'
Het past in het kernwoord in het beleid dat Schotman voor ogen staat op het gebied van exploratie: snelheid. Daar ligt voor hem de sleutel tot succes. 'Wij willen dingen zien die anderen niet zien', zegt hij, 'en eerder zien dan anderen. Ons doel is dat wij straks het licht in een veld onder de grond aandoen.'
Rob van 't Wel is redacteur van Het Financieele Dagblad
Meer columns
Reacties
Om te kunnen reageren op artikelen dient u ingelogd te zijn.
Nog geen abonnee? Registreer gratis of bekijk onze abonnementen.