Het elastiek kan knappen

Op YouTube staat een filmpje van een onfortuinlijke Australische toeriste. Zij ging bungeejumpen vanaf de Victoria Falls brug, 111 meter boven de Zambesi rivier op de grens tussen Zambia en Zimbabwe. Op 25 meter boven het water moest het bungeejumpkoord waaraan zij hing terugveren. Dat gebeurde niet.

Het elastiek knapte en de vrouw stortte in de woest stromende rivier vol krokodillen Met een uiterste krachtsinspanning slaagde ze erin zich in veiligheid te brengen. Toch verklaarde de Zambiaanse minister van Toerisme dat bungeejumpen bij de Victoria Falls veilig is. Volgens de statistieken was dit pas het eerste ongeluk in 10 jaar.

Zekerheidsmaat

Op zulke geruststellende statistieken is in pensioenland ook lang vertrouwd. Pensioenfondsen werken met een zekerheidsmaat van 97,5%. Statistisch gezien betekent dit dat een pensioenfonds één keer in de veertig jaar niet aan zijn verplichtingen kan voldoen. De tekorten die eind 2008 ontstonden door de financiële crisis leken dan ook tijdelijk. Helaas is het anders gelopen.

De dekkingsgraden zijn niet teruggeveerd. Straks moeten 103 pensioenfondsen korten op de uitkeringen. Een hard gelag voor de gepensioneerden. Zij zitten met een direct inkomensverlies. Ruimte om de kortingen later ongedaan te maken is er volgens deskundigen nauwelijks. Hierdoor slinkt het vertrouwen in ons pensioenstelsel.

Zekerheidspensioen

Om die reden heeft Aegon het plan voor een zekerheidspensioen gelanceerd. Aegon wil dat alle deelnemers het individuele recht krijgen om te kiezen voor een pensioenopbouw die zekerheid biedt. Dit ongeacht het type regeling of uitvoerder. Aegon vindt dat de verplichte deelname aan een pensioenfonds er niet toe mag leiden dat deelnemers niet voor zekerheid kunnen kiezen.

Pensioenfondsen die deze zekerheid niet zelf willen bieden kunnen het regelen via verzekeraars. Omdat verzekeraars werken met een zekerheidsmaat van 99,5%, zal er bij hen statistisch gezien slechts eens in de 200 jaar een tekort zijn. In de praktijk houdt het in dat kortingen op pensioenuitkeringen bij verzekeraars niet aan de orde zijn.

Egalisatiereserve

Om die zekerheid te realiseren moeten verzekeraars voorzichtiger beleggen dan pensioenfondsen. Gevolg is een lager rendement. Dat vertaalt zich in een hogere premie. Uit onderzoek blijkt dat bijna twee op de drie werknemers bereid is om die extra pensioenpremie te betalen, als daar een gegarandeerde pensioenuitkering tegenover staat. Toch is het idee van Aegon door de vakbeweging en Pensioenfederatie afgewezen. Het staat haaks op het Pensioenakkoord. Daarin gaan de pensioenen meebewegen met de ontwikkelingen op de financiële markten.

Om te voorkomen dat het pensioen bij tegenvallers ineens moet worden verlaagd, mogen tekorten uitgesmeerd worden over meerdere jaren. Ook meevallers worden gespreid over meerdere jaren. Daarvoor komt er een egalisatiereserve, die gaat meeveren met de mee- en tegenvallers, als een soort elastiek. De voorstanders denken dat dit elastiek altijd weer tijdig terug zal veren.

De critici zijn daar niet gerust op. Volgens hen is het een gewaagd avontuur. Zij vrezen dat het elastiek wel eens zou kunnen knappen. Als dat gebeurt, duikelen de opgebouwde pensioenrechten en uitkeringen fors naar beneden. Daarom vinden zij dat mensen die de sprong niet durven wagen de mogelijkheid moeten hebben er vanaf te zien. Het idee van Aegon voor een zekerheidspensioen speelt daarop in.

Hasko van Dalen is onafhankelijk deskundige op het gebied van pensioenen, sociale zekerheid en employee benefits.